آموزش و تحصیل زن در اندیشه آیت‌الله خامنه‌ای

از ویکی جنسیت
پرش به ناوبری پرش به جستجو
آموزش و تحصیل1.jpg


«ﻓﺮض ﺑﻔﺮﻣﺎﻳﻴﺪ در ﺑﻴﻦ اﻳﻦ ﭘﻨﺠﺎه ﻣﻴﻠﻴﻮن ﺟﻤﻌﻴﺖ ﻛﺸﻮر ﻣﺎ، اﮔﺮ مثلاً سی ﻣﻴﻠﻴﻮن ﻳﺎ سی‌وپنج ﻣﻴﻠﻴﻮن اﻧﺴﺎﻧﻰ ﻫﺴﺖ ﻛﻪ در ﺳﻨﻴﻦ ﻣﺘﻨﺎﺳﺐ ﺑﺮاي ﺛﻤﺮ رﺳﺎﻧﺪن ﺑﻪ اﻳﻦ ﻛﺸﻮر اﺳﺖ، ﻃﺒﻴﻌﺘﺎً از اﻳﻦ سی‌ و پنج ﻣﻴﻠﻴﻮن، ﻧﺼﻔﺶ زنان هستند. ﻣﮕﺮ می‌شود از ﻛﻨﺎر این‌همه اﺳﺘﻌﺪادی ﻛﻪ در این‌ها ﻧﻬﻔﺘﻪ، به‌آسانی ﮔﺬﺷﺖ؟ ﻣﮕﺮ می‌شود اﻳﻦ خزانه‌های اﻟﻬﻰ را در وﺟﻮد این‌ها ﻧﺎدﻳﺪه ﺑﮕﻴﺮﻳﻢ؟ در ﻣﻴﺎن این‌ها ﺑﺎﻳﺪ داﻧﺸﻤﻨﺪ ﺑﺎﺷﺪ؛ ﻣﻨﺘﻬﺎ داﻧﺶ ﺑﺎ همه‌ی ﻋﻈﻤﺘﺶ، در ﻣﻘﺎﺑﻞ آن حیثیت ﻣﻌﻨﻮی‌ای ﻛﻪ ﺧﺪاي ﻣﺘﻌﺎل ﺑﻪ زن داده، ﭼﻴﺰي ﻧﻴﺴﺖ.»[۱] برابر انگاری زن و مرد در دیدگاه اسلام و نظام اسلامی تنها محدود به شان انسانی آن‌ها نخواهد بود و تمامی راه‌ها برای رسیدن به رشد و کمال برای ایشان یک‌سان است: «ﻣﺎ را متهم ﺑﻪ ﺟﻠﻮﮔﻴﺮی از رﺷﺪ ﻋﻠﻤﻰ و ﻓﺮﻫﻨﮕﻰ زنان می‌کنند! ﺧﻮدﺷﺎن ﻫﻢ می‌دانند اﻳﻦ اتهام دروغ اﺳﺖ؛ وﻟﻰ ﺗﻜﺮار می‌کنند. ﻣﺎ ﺑﺮاي زن، ارزش واﻗﻌﻰ اﻧﺴﺎﻧﻰ ﻗﺎﺋﻠﻴﻢ. ﻣﺎ ﻣﻴﺎن زن و ﻣﺮد ﺗﻔﺎوﺗﻰ ﻗﺎﺋﻞ ﻧﻴﺴﺘﻴﻢ. ﻣﻌﺘﻘﺪﻳﻢ زن و ﻣﺮد ﻫﺮ دو انسان‌اند و ﻣﻴﺪان ﺗﻜﺎﻣﻞ، ﭘﻴﺶ روﻳﺸﺎن ﺑﺎز اﺳﺖ. ﻫﺮ ﭼﻪ ﺗﻼش ﻛﻨﻨﺪ، ﻫﺮ ﭼﻪ زﺣﻤﺖ ﺑﻜﺸﻨﺪ و ﻫﺮ ﭼﻪ ﺑﻪ ﺳﻤﺖ ﺧﺪا ﭘﻴﺶ روﻧﺪ، ﺑﻪ ﻫﻤﺎن اﻧﺪازه رﺷﺪ و ﺗﻜﺎﻣﻞ ﭘﻴﺪا ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﻛﺮد. راه ﻋﻠﻢ و ﺣﻀﻮر ﺳﻴﺎﺳﻰ ﻫﻢ، جلوی هر دوي آن‌ها ﺑﺎز اﺳﺖ. »[۲]

ضرورت و اهمیت

نیاز جامعه به تحصیل زن

نیازمندی جامعه به تحصیل افراد خویش برای دست‌یابی به هدفی قابل تبیین است. این رفع حاجت گاه به دست زنان تحصیل کرده میسر است و گاه به دستان مردان. آنچه در رابطه با تحصیلات زنان قابل توجه است مفید بودن آن علم به ‌حال زنان و میزان علاقه و شوق ایشان به آن علم است. نکته‌ای که شاید برای مردان به جهت مسئولیت‌های اجتماعی قابل اجرا نباشد:« زنان می‌توانند ﺗﺤﺼﻴﻼت ﻋﺎﻟﻴﻪ ﺑﻜﻨﻨﺪ. بعضی‌ها ﺧﻴﺎل می‌کنند ﻛﻪ دﺧﺘﺮان ﻧﺒﺎﻳﺪ ﺗﺤﺼﻴﻞ ﺑﻜﻨﻨﺪ. اﻳﻦ، اﺷﺘﺒﺎه و ﺧﻄﺎﺳﺖ. دﺧﺘﺮان ﺑﺎﻳﺪ در رشته‌هایی ﻛﻪ ﺑﺮای آن‌ها ﻣﻔﻴﺪ اﺳﺖ و ﺑﻪ آن ﻋﻼﻗﻪ و ﺷﻮق دارﻧﺪ، ﺗﺤﺼﻴﻞ ﻛﻨﻨﺪ. ﺟﺎﻣﻌﻪ، ﺑﻪ ﺗﺤﺼﻴﻼت دﺧﺘﺮان ﻫﻢ ﻧﻴﺎزﻣﻨﺪ اﺳﺖ؛ ﻫﻤﭽﻨﺎن که ﺑﻪ ﺗﺤﺼﻴﻼت ﭘﺴﺮان ﻧﻴﺎزﻣﻨﺪ اﺳﺖ. »[۳] مرجعیت زنان برای مراجعه‌ی زنان، جهت رفع نیازمندی‌های خویش، یکی از مهمترین اهدافی‌ است که در جامعه‌ی اسلامی در نظر گرفته شده است:«الان، ﭼﻘﺪر زنان روﺷﻨﻔﻜﺮ و ﻣﺘﺠﺪّداﻧﻰ ﻛﻪ در ﻋﻠﻮم ﻣﺨﺘﻠﻒ درس‌خوانده‌اند، ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ ﭼﻮن ﻣﺤﻴﻂ، ﻣﺤﻴﻂ دﻳﻨﻰ اﺳﺖ، ﺑﻪ ﻣﻌﻀﻼت ﻓﻜﺮيِ دﻳﻨﻰ ﺑﺮﺧﻮرد می‌کنند. ﻳﻚ ﻧﻔﺮ ﺑﺎﻳﺪ اﻳﻦ ﻣﻌﻀﻼت را ﺑﺮاي این‌ها ﺑﺮﻃﺮف ﺑﻜﻨﺪ. اﮔﺮ ﺧﺎﻧﻤﻰ در ﺷﻬﺮي داراي ﻳﻚ ﻣﻌﺮﻓﺖ دﻳﻨﻰ و ﻳﻚ ﻗﺪرت ﺗﺤﻠﻴﻞ و ﺗﺤﻘﻴﻖ ﺑﺎﺷﺪ، واﻗﻌﺎً ﺧﻴﻠﻰ راه بازخواهد ﺷﺪ. زنان ﭘﻴﺶ او می‌روند و وی جواب می‌دهد. اﮔﺮ ﻣﺎ ﺑﺘﻮاﻧﻴﻢ درکل ﻛﺸﻮر، ﭘﺎﻧﺼﺪ ﻧﻔﺮ زن ﻋﺎﻟﻤﻪ ﺧﺒﺮه و داﻧﺎي ﻣﻌﺎرف اﺳﻼﻣﻰ، در ﺣﺪّ آن ﺧﺎﻧﻢ (ﺑﺎﻧﻮ ﻣﺠﺘﻬﺪه اﺻﻔﻬﺎﻧﻰ) داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻴﻢ، ﺑﻪ ﻧﻈﺮ می‌رسد ﻛﻪ ﻣﺎ ازلحاظ ﻣﻌﺎرف و ﺗﺒﻠﻴﻐﺎت دﻳﻨﻰ، ﺧﻴﻠﻰ در ﻓﺴﺤﺖ ﻗﺮار ﺧﻮاﻫﻴﻢ ﮔﺮﻓﺖ. اﻳﻦ ﺧﻴﻠﻰ ﻣﻬﻢ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد. »[۴] حضور زنان تحصیل‌کرده در زمینه‌های مختلف موجب پذیرش و حل راحت مسئله در زمینه‌ی مشکلات و نارسایی‌های آن مسئله می‌شود. زنان هر جامعه اگر راه‌حل مشکل و مسئله خود را از زنان همان جامعه که برخواسته از همان فرهنگ، مشکلات، معضلات و شرایط محیطی هستند دریافت کنند راحت‌تر می‌توانند راه‌حل‌ها را بپذیرند. برخلاف زمانی که راه‌حل مسئله توسط افرادی بیان شود که نه سنخیت جنسیتی دارند و نه بر خواسته از همان شرایط و محیط هستند. «اﮔﺮ در همه‌ی اﻳﺮان ده ﻧﻔﺮ ﻣﺠﺘﻬﺪ زن در ﻫﺮ برهه‌ای داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻴﻢ، ﻛﺎﻓﻰ اﺳﺖ؛ اﮔﺮ زﻳﺎد ﻧﺒﺎﺷﺪ. ﺷﻤﺎ ﺑﺎﻳﺴﺘﻰ این‌ها را به‌عنوان مبلغان پابه‌رکاب ﺧﻮش روحیه‌ای ﺗﺮﺑﻴﺖ ﻛﻨﻴﺪ ﻛﻪ در ﻫﺮ مجموعه‌ی زﻧﺎﻧﻪ و دﺧﺘﺮاﻧﻪ ﺑﺘﻮاﻧﻨﺪ ﺑﺮوﻧﺪ و ﺳﺨﻦ ﻧﻴﻚ و ﻋﻤﻴﻖ و ﭘﺮﻣﻐﺰ ﺑﻴﺎن ﻛﻨﻨﺪ. این‌ها ﻻزم اﺳﺖ یک‌قدری ﻓﻠﺴﻔﻪ ﺑﺨﻮاﻧﻨﺪ؛ ﻻزم اﺳﺖ ﺣﺪﻳﺚ ﺑﺨﻮاﻧﻨﺪ؛ ﻻزم اﺳﺖ ﺑﺎ اﺣﻜﺎم آﺷﻨﺎ ﺑﺸﻮﻧﺪ؛ ﻻزم اﺳﺖ ﻳﻚ ﻣﻘﺪار ﺗﺎرﻳﺦ ﺑﺪاﻧﻨﺪ ﺗﻔﺴﻴﺮ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﺪاﻧﻨﺪ؛ اﻳﻦ ﭼﻴﺰﻫﺎ را ﺑﺎﻳﺪ ﺑﺪاﻧﻨﺪ؛ ﻳﻌﻨﻰ درواقع ﺑﺎﻳﺪ مبلغات درﺳﺖ ﺑﺸﻮﻧﺪ؛ ﻣﻨﺘﻬﺎ مبلغ ﻋﺎﻟﻤﻪ و ﻓﺎﺿﻠﻪ و اﻟﺒﺘّﻪ باتقوا؛ اﻳﻦ ﻻزم اﺳﺖ. اﮔﺮ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ این‌جور ﻧﺒﺎﺷﺪ، ﺑﻨﺪه ﺗﺮدﻳﺪ دارم ﻛﻪ اﻳﻦ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﺑﺘﻮاﻧﺪ ﻛﺎراﻳﻰ زﻳﺎدي داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ. در ﻓﺼﻮﻟﻰ از ﻓﻘﻪ، ﻓﻘﻂ ﺧﻮد خانم‌ها می‌توانند ﻣﻮﺿﻮع را ﺗﺸﺨﻴﺺ دﻫﻨﺪ و ﻓﺘﻮا ﺑﺪﻫﻨﺪ. »[۵] مسئله نیازمندی به آموزش زنان فقط منحصر در جامعه زنان نخواهد شد بلکه تمام افراد جامعه به علت نقش‌ها، وظائف و مسئولیت‌هایی که زنان در سطح جامعه و خانواده‌دارند به رشد ایشان نیازمنداند.آنچه حائز اهمیت است کیفیت این رشد است که ارزش‌مندی آن در چارچوب موازین اسلامی تشخص می‌یابد: «ﺷﻤﺎ ﻫﺮ ﭼﻪ ﺑﺘﻮاﻧﻴﺪ، بخصوص داﻧﺸﺠﻮﻳﺎن دﺧﺘﺮ را ﺗﺸﻮﻳﻖ و ﺗﺮﺑﻴﺖ ﻛﻨﻴﺪ و در رشته‌ی ﻋﻠﻮم ﭘﻴﺶ ﺑﺒﺮﻳﺪ. اﻳﻦ ﻛﺎر، اﻧﻘﻼب و ﻛﺸﻮر را ﺑﻪ اﻫﺪاف ﺧﻮدش نزدیک‌تر ﺧﻮاﻫﺪ ﻛﺮد. ﻣﺮدم ﺑﻪ ﺧﺪﻣﺎت ﺷﻤﺎ ﻧﻴﺎزﻣﻨﺪﻧﺪ؛ ﻫﻤﭽﻨﺎن که ﺑﻪ روش و ﻣﻨﺶ و ﺗﻌﻬّﺪ و ﭘﺎﻳﺒﻨﺪي ﺷﻤﺎ ﺑﻪ دﻳﻦ ﻫﻢ ﻧﻴﺎزﻣﻨﺪﻧﺪ. اﻣﻴﺪوارم ﻛﻪ انﺷﺎءاﷲ ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﻪ ﺷﻤﺎ ﺗﻮﻓﻴﻖ ﺑﺪﻫﺪ و ﻫﻤﭽﻨﺎن ﻛﻪ ﮔﻔﺘﻴﺪ فاطمه‌ی زﻫﺮا (ﺳﻼم‌اﷲ ﻋﻠﻴﻬﺎ) را اﻟﮕﻮي ﺧﻮدﺗﺎن ﺑﺪاﻧﻴﺪ و ﻗﺮار ﺑﺪﻫﻴﺪ و ﻣﺸﻜﻼت ﻛﺎر ﺗﺤﺼﻴﻠﻰ ﻫﻢ از ﺳﺮ راه زنان ﻣﺴﻠﻤﺎن، ﺑﻴﺸﺘﺮ از ﭘﻴﺶ ﺑﺮﻃﺮف ﺑﺸﻮد. ﺑﻌﻀﻰ از ﻣﺸﻜﻼت ﻫﻨﻮز در ﺑﻌﻀﻰ از ﻣﺮاﻛﺰ آﻣﻮزﺷﻰ ﺷﺪﻳﺪاً وﺟﻮد دارد. انﺷﺎءاﷲ اﻳﻦ ﻣﺸﻜﻼت ﺑﺮﻃﺮف ﺑﺸﻮد و دﺧﺘﺮﻫﺎ و زن‌های ﻣﺴﻠﻤﺎن ﻣﺎ ﺑﺘﻮاﻧﻨﺪ اﻳﻦ ﺟﺎده‌ي ﺗﺤﺼﻴﻞ ﻋﻠﻢ را ﻫﺮ ﭼﻪ ﺑﻴﺸﺘﺮ و قوی‌تر ﺑﭙﻴﻤﺎﻳﻨﺪ و ﻣﺎ ﺑﻪ وﺟﻮد خانم‌هایی ﻛﻪ ﺑﺎ ﺣﻔﻆ ﻣﻮازﻳﻦ اﺳﻼﻣﻰ، ﺑﻪ عالی‌ترین قله‌های اﺳﺘﻌﺪاد ﺑﺸﺮي ﭼﻪ ازلحاظ ﻋﻠﻤﻰ و ﭼﻪ ازلحاظ اﺧﻼﻗﻰ و ﺳﻴﺎﺳﻰ و اﺟﺘﻤﺎﻋﻰ _ رﺳﻴﺪه‌اﻧﺪ، اﻓﺘﺨﺎر می‌کنیم. » [۶]

نقش زن در تربیت

ثمره‌ی حرکت و اراده‌ی زنان برای علم‌آموزی تنها منحصر به جامعه‌ی زنان نخواهد بود و نسل پرورش یافته توسط چنین مادرانی ، با اداره، مصمم و دغدغه‌مند نسبت به نیاز‌های امت اسلامی خواهند بود. می‌توان چنین ادعا نمود که حرکت و جریان زنانه زمانی می‌تواند بی‌بدیل باشد که از اراده و خواست ایشان برآید: «ﺑﻨﺪه از اﻳﻨﻜﻪ می‌بینم ﻋﺪّه‌اى از ﺧﻮاﻫﺮان - آن‌هم در ﻳﻚ نقطه‌ای ﻛﻪ ﻣﺮﻛﺰ ﺗﺤﺼﻴﻼت ﻋﻠﻮم دﻳﻨﻰ ﻧﺒﻮده، در ﻳﻚ ﺷﻬﺮی ﻛﻪ ﺣﻮزه‌ى ﻋﻠﻤﻴﻪ در آنجا وﺟﻮد ﻧﺪاﺷﺘﻪ - ﮔﺮد آﻣﺪﻳﺪ و ﺣﻮزه‌ی علمیه‌ی زنان را ﺗﺸﻜﻴﻞ دادﻳﺪ و در او ﻋﻀﻮ ﺷﺪﻳﺪ، اﻳﻦ را وقتی‌که می‌بینم، اﺣﺴﺎس می‌کنم ﻛﻪ اﻳﻦ ﻛﺎر و اﻳﻦ ﺟﺮﻳﺎن و رﺷﺘﻪ، ﻫﻤﺎن ﺟﺮﻳﺎن و رشته‌ای اﺳﺖ ﻛﻪ ﺧﻮاﻫﺪ ﺗﻮاﻧﺴﺖ در آینده‌ی بلندمدت، کلیه‌ی ﻣﺴﺎﺋﻞ امت اﺳﻼﻣﻰ را حل کند. ازاینجا ﻣﺎ می‌توانیم اﻣﻴﺪوار ﺑﺎﺷﻴﻢ ﻛﻪ آﻳﻨﺪه، آﻳﻨﺪه‌ای اﺳﺖ ﻣﺎل اﺳﻼم و ﻣﺎل امت اﺳﻼﻣﻰ و ﻣﺎل ﻣﺴﺘﻀﻌﻔﻴﻦ؛ زﻳﺮا وقتی‌که اندیشه‌ی اﺳﻼﻣﻰ ﺑﻪ ﺷﻜﻞ متقن و ﻣﺤﻜﻢ در ﻣﻴﺎن ﻧﺴﻞ ﺟﻮان زن اﻣﺮوز ﺑﻪ وﺟﻮد می‌آید، اﻳﻦ در ﺣﻘﻴﻘﺖ ﺧﻮد اﻳﻦ زنان ﻧﻴﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ اندیشه‌ی اﺳﻼﻣﻰ را فرامی‌گیرند، اﻳﻦ در ﺣﻘﻴﻘﺖ نسل‌های آﻳﻨﺪه اﺳﺖ ﻛﻪ دارد ﻣﻨﺒﻊ اﺻﻠﻰ اندیشه‌اش در اﻳﻨﺠﺎ ﻟﺒﺮﻳﺰ و ﺳﺮﺷﺎر می‌شود. ﭘﺴﺮان آﻳﻨﺪه، دﺧﺘﺮان آﻳﻨﺪه، نسل‌های آﻳﻨﺪه، امت اﺳﻼﻣﻰ، ﻫﻤﻪ و ﻫﻤﻪ، ﻣﻨﺸﺄ گرفته‌ی از جامعه‌ی زنان ﺟﻮاﻧﻰ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ اﻣﺮوز ﺑﻪ ﻧﺤﻮي از اﻧﺤﺎء اﻧﺪﻳﺸﻪ و ذﻫﻦ و دل ﺧﻮدﺷﺎن را و روح ﺧﻮدﺷﺎن را ﻣﺼﻔّﺎ می‌کنند و می‌سازند؛ ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ اﻳﻦ ﻛﺎرﺗﺎن ﺑﺴﻴﺎر ﻛﺎر ﻣﻬﻤﻰ اﺳﺖ و ﺷﺒﻴﻪ اﻳﻦ ﻛﺎر، ﻳﻌﻨﻰ آﺷﻨﺎﻳﻰ ﺑﺎ ﻋﻠﻮم اﺳﻼﻣﻰ برای خواهران ﺧﻮب اﺳﺖ ﻛﻪ در ﺷﻬﺮﻫﺎي ﺑﺰرگ، در اﻏﻠﺐ ﺷﻬﺮﻫﺎي ﻛﺸﻮر ﻳﺎ همه‌جا ﺷﺮوع ﺑﺸﻮد و به شکل متقن اﻳﻦ ﻛﺎر اﻧﺠﺎم ﺑﮕﻴﺮد. »[۷]

لزوم آشنایی جهانیان با دیدگاه اسلام

بهره‌مندی زنان جامعه‌ی اسلامی در تمامی زمینه‌ها، تنها به وجود دیدگاه متعالی و مترقی اسلام بستگی ندارد بلکه آگاهی تمام افراد جامعه از این حقیقت است که راه‌گشاست: «ﻫﻢ ﺧﻮد ﺑﺎﻧﻮان ﻛﺸﻮر ﺑﺎﻳﺪ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻣﻮﺿﻮع زن ازنظر اﺳﻼم، داراي آﮔﺎﻫﻰ ﻛﺎﻓﻰ و ﻻزم ﺑﺎﺷﻨﺪ، ﺗﺎ ﺑﺘﻮاﻧﻨﺪ ﺑﺎ اتکا ﺑﻪ ﻧﻈﺮ واﻻي دﻳﻦ ﻣﻘﺪّس اﺳﻼم، از ﺣﻘﻮق ﺧﻮد به‌طور ﻛﺎﻣﻞ دﻓﺎع ﻛﻨﻨﺪ و ﻫﻢ همه‌ی اﻓﺮاد ﺟﺎﻣﻌﻪ و ﻣﺮدان در کشور اﺳﻼﻣﻰ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﺪاﻧﻨﺪ ﻛﻪ ﻧﻈﺮ اﺳﻼم در ﻣﻮرد زن، ﺣﻀﻮر زن در عرصه‌های زﻧﺪﮔﻰ، فعالیت زنان، ﺗﺤﺼﻴﻞ زنان، ﻛﺎر و ﺗﻼش اﺟﺘﻤﺎﻋﻰ و ﺳﻴﺎﺳﻰ و اﻗﺘﺼﺎدي و ﻋﻠﻤﻰ زنان، ﻧﻘﺶ زن در خانواده‌ و ﻧﻘﺶ زن در ﺑﻴﺮون از خانواده‌ ﭼﻴﺴﺖ. درﺑﺎره‌ى همه‌ی این‌ها، اﺳﻼم ﻳﻚ ﻧﻈﺮ روﺷﻦ و ﺻﺮﻳﺢ دارد ﻛﻪ اﮔﺮ ﺑﺨﻮاﻫﻴﻢ ﺑﺎ ﻧﻈﺮ فرهنگ‌های دﻳﮕﺮ، ازجمله ﻓﺮﻫﻨﮓ ﻏﺮﺑﻰ ﻣﻘﺎﻳﺴﻪ ﻛﻨﻴﻢ، ﻧﻈﺮ اﺳﻼم، ﻫﻢ مترقی‌تر اﺳﺖ و ﻫﻢ سابقه‌ی ﺑﻴﻨﺶ اﺳﻼﻣﻰ، ازآنچه ﻛﻪ اﻣﺮوز در ﻏﺮب ﻫﺴﺖ، ﺑﻴﺸﺘﺮ اﺳﺖ و هم‌نظر اﺳﻼم ﻣﻮﺟﺐ آﺑﺎدی و ﺻﻼح و ﻓﻼح ﻛﺸﻮر و ﻣﻮﺟﺐ اﻋﺘﻼي ﻫﺮ ﭼﻪ ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺑﺎﻧﻮان در ﻛﺸﻮر می‌شود. »[۸]

ارتقا قدرت تحلیل زنان

علم است که به افراد جسارت به‌کار‌گیری توان‌مندی‌ها را خواهد داد. قدرت فهم مسئله و تحلیل آن، جنسیت بردار نبوده و جامعه‌ای می‌تواند از معضلات خویش عبور کند که تمامی آحاد آن به این حد از توانمندی دست یافته باشد: «دﺧﺘﺮی ﻛﻪ ﻣﺪرﺳﻪ ﻧﺮﻓﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ، بی‌سواد ﻣﻴ‌‌ﻤﺎﻧﺪ. اﻳﻦ ﺗﻘﺼﻴﺮ ﭘﺪر و ﻣﺎدر اﺳﺖ ﻛﻪ او را ﻣﺪرﺳﻪ نگذاشته‌اند. ﺗﻘﺼﻴﺮ آن ﻣﺤﻴﻂ و جامعه‌ای اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﻪ زن اﺟﺎزه ﻛﺎر نمی‌داده اﺳﺖ. ﻧﺘﻴﺠﻪ اﻳﻦ ﺷﺪه ﻛﻪ ﻗﺪرت ﺗﺤﻠﻴﻞ در مسائل سیاسیی اﺟﺘﻤﺎﻋﻰ ﻗﺪرت ذﻫﻨﻰ و ﺧﻼﻗﻴﺖ و ﻓﻜﺮي ﻣﺮدﻫﺎ در جامعه‌ی ﻣﺎ درمجموع، ﺑﻴﺸﺘﺮ از زنان ﺑﺎﺷﺪ، درحالی‌که همان‌طور ﻛﻪ ﮔﻔﺘﻢ اﺳﺘﻌﺪاد زن اﻳﺮاﻧﻰ ﻣﺜﻞ اﺳﺘﻌﺪاد ﻣﺮد اﻳﺮاﻧﻰ اﺳﺘﻌﺪاد ﺑﺮﺗﺮ اﺳﺖ، ﻳﻌﻨﻰ از ﻣﺘﻮﺳﻂ جهانی بیشتر اﺳﺖ. »[۹]

اهداف

بالا بردن سطح معرفت دینی بانوان

«شبکه‌سازی» زنان مبلغه‌ای که توان‌مندی مرجعیت و راه‌بری زنان جوان را داشته باشند از مهمترین راهبرد‌هایی است که می‌تواند جریان زنان را هدفمند و مثمر ثمر سازد به‌گونه‌ای که امت مسلمان نیز از آن متنعم گردند:«ﺷﻤﺎ خانم‌هایی ﻛﻪ ﻣﺸﻐﻮل ﺗﺤﺼﻴﻞ ﻫﺴﺘﻴﺪ در ﻗﻢ ﺧﻴﻠﻰ، ﺑﺎﻳﺪ ﻗﺪر اﻳﻦ ﻣﺤﻴﻂ ﻣﻌﻨﻮي را ﺑﺪاﻧﻴﺪ، ﺧﻴﻠﻰ باارزش اﺳﺖ، ﭼﻪ آن‌هایی ﻛﻪ ﻃﻠﺒﻪ ﻫﺴﺘﻨﺪ، ﭼﻪ آن‌هایی ﻛﻪ داﻧﺸﺠﻮ ﻫﺴﺘﻨﺪ و ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﺑﺎﻧﻮاﻧﻰ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻛﺎرﻫﺎي ﺗﺒﻠﻴﻐﺎﺗﻰ و دﻳﻨﻰ و ﻓﺮﻫﻨﮕﻰ ﻳﻌﻨﻰ ﻛﺎرﻫﺎي ﺗﺒﻠﻴﻐﺎت دﻳﻨﻰ و ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻓﺮﻫﻨﮕﻰ اﺷﺘﻐﺎل دارﻧﺪ، اﻳﻦ ﻣﺤﻴﻂ دﻳﻨﻰ و اﻳﻦ ﺗﻼش ﻓﺮﻫﻨﮕﻰ و ﻋﻠﻤﻰ در ﻛﻨﺎر آن ﺑﺴﻴﺎر ﭼﻴﺰ باارزشی اﺳﺖ، اﮔﺮ جامعه‌ی ﻣﺎ ﺑﻪ آﻧﺠﺎ ﺑﺮﺳﺪ ﻛﻪ در آن ﺗﻌﺪاد زﻳﺎدي ﺑﺎﻧﻮان بامعرفت اﺳﻼﻣﻰ به‌صورت ﻋﻤﻴﻖ و ﻋﺎﻟﻤﺎﻧﻪ آﺷﻨﺎ ﺑﺎﺷﻨﺪ، اﻳﻦ ﺧﻴﻠﻰ ﺑﺮاي جامعه‌ی ﻣﺎ ﭘﻴﺸﺮﻓﺖ ﺑﺰرﮔﻰ اﺳﺖ ﻳﺎ در ﻣﻴﺎن ﺑﺎﻧﻮان ﺗﻌﺪاد قابل‌توجهی مجتهدات وﺟﻮد داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ، ﻳﻌﻨﻰ ﺑﺎﻧﻮاﻧﻰ ﻛﻪ ﻗﺪرت ﺑﺮ اﺳﺘﻨﺒﺎط اﺣﻜﺎم و ﻣﻌﺎرف اﻟﻬﻰ رادارند. از ﻣﺘﻮن اﺳﻼﻣﻰ ﺧﻴﻠﻰ ﭘﺪﻳﺪه ﭘﺮارزﺷﻰ اﺳﺖ، ﺑﺴﻴﺎر ﭼﻴﺰ مهمی است، اﮔﺮ ﻛﺴﺎﻧﻰ در جامعه‌ی ﻣﺎ ﺑﺎﺷﻨﺪ ﻛﻪ ﺑﺘﻮاﻧﻨﺪ ﺑﺎﻧﻮاﻧﻰ در ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ ﻛﻪ ﺑﺘﻮاﻧﻨﺪ ﻧﺴﻞ ﺟﻮان دﺧﺘﺮان را در دانشگاه‌ها، در دبیرستان‌ها، در همه‌ی زواﻳﺎي اﺟﺘﻤﺎع در ﻣﻌﺮض ﺗﺒﻠﻴﻐﺎت دﻳﻨﻰ ﺧﻮدﺷﺎن ﻗﺮار ﺑﺪﻫﻨﺪ، اﻳﻦ ﭼﻴﺰ ﺑﺴﻴﺎر ﺑﺪﻳﻌﻰ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ. اﻳﻦ ﭼﻴﺰي اﺳﺖ ﻛﻪ در ﺳﻄﺢ وﺳﻴﻊ ﻫﺮﮔﺰ وﺟﻮد ﻧﺪاﺷﺘﻪ اﺳﺖ در ﻃﻮل ﺗﺎرﻳﺦ ﻣﺎ. ﻟﺬا ﺑﺴﻴﺎر ﺣﺎﺋﺰ اﻫﻤﻴﺖ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺗﻌﺪاد قابل‌توجهی از زنان ﺟﻮان ﻋﻠﻮم دﻳﻨﻰ و ﻣﻌﺎرف دﻳﻨﻰ را ﺑﺎ اﺳﺘﺪﻻل ﻣﺘّﻜﻰ ﺑﻪ روش‌های ﻋﻠﻤﻰ و ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺻﺤﻴﺢ و ﻣﺘﻴﻦ ﻗﺮار ﺑﮕﻴﺮﻧﺪ. اﻳﻦ ﺳﻄﺢ ﻣﻌﺮﻓﺖ دﻳﻨﻰ را در ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺑﺎﻻ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﺮد. اﻳﻦ ﻛﺎر ﻣﻬﻤﻰ اﺳﺖ اﻣﺮوز دارد ﺑﺤﻤﺪاﷲ در اﻳﻨﺠﺎ اﻧﺠﺎم می‌گیرد. »[۱۰]

پرورش استعدادهای برتر

آموزش و تعلیم زنان در جامعه اسلامی باید باهدف پرورش استعدادهای برجسته باشد استعداد‌هایی که باید برانگیخته، گزینش و تعلیم داده شود: «اﻳﻦ را ﺑﺎﻳﺪ ﻳﻜﻰ از اﻫﺪاف ﺑﮕﻴﺮﻳﻢ، ﻛﻪ اﺳﺘﻌﺪادﻫﺎی ﺑﺮﺟﺴﺘﻪ را ﭘﺮورش دﻫﻴﻢ ﺗﺎ ﺑﺘﻮاﻧﻴﻢ ﺳﻄﺢ ﻓﻜﺮ زنان را در آن ﺣﺪّ اﻋﻠﻰ ﺑﺎﻻ ﺑﺒﺮﻳﻢ. ﺑﻪ اﻋﺘﻘﺎد ﻣﻦ، در آﻳﻨﺪه ﺑﺎﻳﺪ ﻃﻮري ﺷﻮد ﻛﻪ داﻧﺸﻜﺪه‌ى اﻟﻬﻴﺎت را بفرستند حوزه. ﺣﻮزه ﺑﮕﻮﻳﺪ اﻳﻦ ﺑﺮاﺑﺮ ﻓﻼن ﻣﺪرك ﻣﺎ ﻫﺴﺖ ﻳﺎ ﻧﻴﺴﺖ. ﺣﺎﻻ ﻟﻴﺴﺎﻧﺲ را ﭼﻮن ﻳﻚ ﻣﻘﺪار ﺟﺎذﺑﻪ دارد، ﻣﺠﺒﻮرﻳﻢ. اﻣﺎ ﺑﺮای آن‌کس ﻛﻪ ﺷﻮق ﻣﻌﻠﻮﻣﺎت و ﺗﺤﺼﻴﻼت دارد، ﺷﻤﺎ ﺑﮕﻮﻳﻴﺪ دوره‌ى ﻋﺎﻟﻰ. اﺳﻤﻰ ﻫﻢ ﻏﻴﺮ از دﻛﺘﺮي، ﺑﺮاﻳﺶ ﺑﮕﺬارﻳﺪ و معین ﻛﻨﻴﺪ. مثلاً «دوره‌ى ﺗﺤﻘﻴﻖ»، «ﻣﺪرك ﺗﺤﻘﻴﻖ» و این خانم ﻣﺤﻘّﻘﻪ اﺳﺖ.» ﻳﺎ مثلاً ﺑﮕﺬارﻳﺪ «دوره‌ى اﺟﺘﻬﺎد» و «اﻳﻦ ﺧﺎﻧﻢ ﻣﺠﺘﻬﺪه اﺳﺖ.» اﮔﺮ ﭼﻨﻴﻦ دورهاي درﺳﺖ ﺷﻮد، ﻣﻦ ﮔﻤﺎن می‌کنم ﺷﻮق و اﻧﮕﻴﺰهاي در دﺧﺘﺮاﻧﻰ ﻛﻪ اﻳﻨﺠﺎ درس می‌خوانند، بر خواهد اﻧﮕﻴﺨﺖ. اﻟﺒﺘﻪ ﺳﺨﺘﮕﻴﺮي ﻫﻢ ﺑﻜﻨﻴﺪ. ﺑﺮاي آن دوره‌ها، ﻫﻴﭻ ﻣﻘﺘﻀﻰ ﻧﻴﺴﺖ ﻛﻪ ﺗﺴﺎﻫﻞ ﺷﻮد. ﺑﻌﻀﻰ از خانم‌ها واﻗﻌﺎً بااستعدادند؛ واﻗﻌﺎً چیزفهم‌اند! ﮔﺎﻫﻰ ﭼﻴﺰﻫﺎﻳﻰ ﺑﺮاي ﻣﻦ می‌نویسند، آدم می‌بیند این‌ها اﺳﺘﻌﺪادﻫﺎﻳﺸﺎن ﭼﻘﺪر دﻗﻴﻖ و ﻣﺘﻴﻦ اﺳﺖ. [۱۱]

افزایش زنان تحصیل‌کرده

یکی دیگر از اهداف شاخص در آموزش و فراهم آوردن امکان تحصیل برای زنان، افزایش تعداد کمی زنان عالم است. افزایشی در راستای هدف کلان مرجعیت: «ﻣﻦ خانم‌هایی را می‌شناسم ﻛﻪ ﺣﻘﺎً و اﻧﺼﺎﻓﺎً ﺧﻮب، داﻧﺸﻤﻨﺪ ﻓﺎﺿﻞ و مایه‌ی اﻓﺘﺨﺎر ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ اﻧﺴﺎن حقیقتاً به‌وسیله‌ی آن‌ها در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻣﺮدم ملت‌ها و ﻛﺸﻮرﻫﺎي دﻳﮕﺮ اﻓﺘﺨﺎر می‌کند. ﻟﻴﻜﻦ ازلحاظ ﻛﻤﻰ اﻳﻦ ﻣﻘﺪار ﻛﻢ اﺳﺖ؛ ﺑﺎﻳﺴﺘﻰ ﮔﺴﺘﺮش ﭘﻴﺪا ﻛﻨﺪ. وﺳﺎﻳﻞ را ﻃﻮری ﻓﺮاﻫﻢ ﻛﻨﻴﺪ ﻛﻪ دﺧﺘﺮان ﻣﺴﻠﻤﺎن ﺑﺘﻮاﻧﻨﺪ در ﺣﺮﻓﻪ و رشته‌ی ﭘﺰﺷﻜﻰ ﺗﺤﺼﻴﻞ ﻛﻨﻨﺪ و انﺷﺎءاﷲ ﭘﻴﺶ ﺑﺮوﻧﺪ.»

موفقیت و پیروزی ملت

تحصیل تنها جزئی از مجموعه وظایف افراد جامعه‌ی اسلامی است. هر آنچه موجب آمادگی و آبادانی و تقابل پیروزمندانه در برابر دشمن شود وظیفه‌ی تمامی افراد است که هر قشری در جای خود و با اولویت‌ها آن را به‌کار خواهد گرفت:«ﻣﺎ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﺮاي ﺣﺮﻛﺖ و ﺗﻼش درراه ﺧﺪا، ﺧﻮد را آﻣﺎده نگه‌داریم. در اﻳﻦ ﺟﻬﺖ، زن و ﻣﺮد ﻫﻢ ﻓﺮﻗﻰ نمی‌کند، ﻣﺮدان ﻫﻢ موظف‌اند؛ زنان ﻫﻢ موظف‌اند، ﻣﺮدان ﻫﻢ ﺑﺎﻳﺪ ﻋﻠﻢ و داﻧﺶ را ﺗﺤﺼﻴﻞ ﻛﻨﻨﺪ، زنان ﻫﻢ ﺑﺎﻳﺪ ﻋﻠﻢ و داﻧﺶ را ﺗﺤﺼﻴﻞ ﻛﻨﻨﺪ، ﻣﺮدان ﻫﻢ ﺑﺎﻳﺪ ﺗﺎ آﻧﺠﺎ ﻛﻪ می‌توانند و در ﻫﺮ نقطه‌ای ﻛﻪ می‌توانند، درراه ﺳﺎزﻧﺪﮔﻰ ﻛﺸﻮر ﺗﻼش ﻛﻨﻨﺪ، زنان ﻫﻢ ﺑﺎﻳﺪ درراه ﺳﺎزﻧﺪﮔﻰ ﻛﺸﻮر و به‌خصوص ﺳﺎزﻧﺪﮔﻰ ﻧﺴﻞ ﻧﻮ و ﺗﺮﺑﻴﺖ اﺳﻼﻣﻰ او ﺗﺎ آﻧﺠﺎ ﻛﻪ می‌توانند، تلاش کنند. اﮔﺮ اﻳﻦ ﻗﺸﺮ ﻋﻈﻴﻢ از ملت اﻳﺮان ﻳﻌﻨﻰ زنان دوﺷﺎدوش ﻣﺮدان، ﺑﺎ ﺣﻔﻆ ﺣﺪود اﺳﻼﻣﻰ، ﻋﻠﻢ و ﻓﻦ و ﻛﺎرﻫﺎي شایسته‌ی ﻳﻚ ﻣﺴﻠﻤﺎن را فرابگیرند و عمل ﺑﻜﻨﻨﺪ، ﻳﻘﻴﻨﺎً موفقیت ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد.»[۱۲]

ارتقا سطح سواد و تحلیل سیاسی زنان

توانمندی زنان در تحلیل مسائل در تمامی حوزه‌ها کاربردی و قابل بهره‌برداری است. به‌گونه‌ای که خواهند توانست علاوه بر مسائل پیرامونی خود در جامعه و مدیریت خانواده‌ در جهت‌گیری‌های سیاسی جامعه نیز موثر واقع شوند:«زنان حقیقتاً ازلحاظ ﺳﻮاد عقب‌اند. ﺷﻤﺎ ﻧﮕﺎه ﻛﻨﻴﺪ در خانواده‌ها، در زوج‌های ﻣﻌﻤﻮﻟﻰ - اﻟﺒﺘّﻪ اﺳﺘﺜﻨﺎ ﻫﻢ دارد - معمولاً این‌طور اﺳﺖ ﻛﻪ زنان ازﻟﺤﺎظ ﺳﻄﺢ ﺳﻮاد و ﻣﻌﻠﻮﻣﺎت، پایین‌ترند. آن‌هایی ﻫﻢ ﻛﻪ اﻫﻞ ﺳﻮاد و معلومات، ازلحاظ ﻓﺮﻫﻨﮓ و ﻣﻌﺎرف، از ﺷﻮﻫﺮاﻧﺸﺎن پایین‌ترند. ﻋﺮض ﻛﺮدم: اﻳﻦ، غالب است. درحالی‌که این‌ها ﺑﺎﻳﺪ ﻳﻜﺴﺎن ﺑﺎﺷﻨﺪ. ﻳﻌﻨﻰ اﮔﺮ ﻓﺮض ﺑﻔﺮﻣﺎﻳﻴﺪ پنجاه‌درصد از زنان ازلحاظ ﻋﻠﻢ و ﻣﻌﺮﻓﺖ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺷﻮﻫﺮاﻧﺸﺎن دﭼﺎر ﻛﻤﺒﻮدﻧﺪ،پنجاه‌درصد ﺷﻮﻫﺮان ﻫﻢ ﺑﺎﻳﺴﺘﻰ دﭼﺎر ﻛﻤﺒﻮد ﺑﺎﺷﻨﺪ؛ ﻳﻌﻨﻰ ﺗﻌﺎدل ﺑﺮﻗﺮار ﺷﻮد. به‌طور ﻣﺘﻮﺳﻂ و ﻣﻴﺎﻧﮕﻴﻦ وﻗﺘﻰ ﺣﺴﺎب می‌کنیم، ﺑﺎﻳﺪ ﻳﻜﺴﺎن ﺑﺎﺷﻨﺪ. ﻗﺎﻋﺪه، این باید ﺑﺎﺷﺪ. وﻟﻰ ﺧﺐ؛ ﭼﺮا اﻣﺮوز در جامعه‌ی ﻣﺎ این‌طور ﻧﻴﺴﺖ؟! اﻳﻦ، یک نقیصه‌ی ﺑﺰرگ اﺳﺖ. ﺳﻮاد ﭘﺎﻳﻴﻦ اﺳﺖ؛ ﻣﻌﻠﻮﻣﺎت ﭘﺎﻳﻴﻦ اﺳﺖ؛ ﻗﺪرت تحلیل کم اﺳﺖ. اﻳﻦ، ﻧﻪ ﺑﻪ اﻳﻦ ﺧﺎﻃﺮ اﺳﺖ ﻛﻪ زن نمی‌تواند ﻗﺪرت ﺗﺤﻠﻴﻞ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ؛ ﻧﻪ. ﻣﺎ، می‌بینیم خانم‌ها، ﺗﺤﻠﻴﻞ می‌کنند، ﺣﺮف می‌زنند و در همه‌ی میدان‌ها ﺣﻀﻮر دارﻧﺪ. این‌طور ﻧﻴﺴﺖ ﻛﻪ ﻣﺎ ﺗﺼﻮر ﻛﻨﻴﻢ ﻳﺎ ﻛﺴﻰ ﺗﺼﻮر ﻛﻨﺪ ﻛﻪ نمی‌شود. اﻳﻦ، ﻳﻚ ﻧﻮع زﻳﺮﻛﻰ ذﻫﻨﻰ و ﻳﻚ ﻧﻮع ذﻛﺎوت می‌خواهد. اﻳﻦ ذﻛﺎوت، در ﺣﺪّ اﻋﻼ، ﻫﻢ در زن، ﻫﻢ در ﻣﺮد وﺟﻮد دارد و از اﻳﻦ ﺑﺎﺑﺖ، ﺗﻔﺎوﺗﻰ باهم ﻧﺪارﻧﺪ. دو ﻣﺮد ﻫﻢ یک‌وقت باهم متفاوت‌اند. ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﻳﻚ زن و ﻳﻚ ﻣﺮد ﻣﺘﻔﺎوت ﺑﺎﺷﻨﺪ؛ اما ﻣﻴﺎﻧﮕﻴﻦ ﻳﻜﺴﺎن اﺳﺖ. ﻫﺮ دو، ﻗﺪرت ﺗﺤﻠﻴﻞ دارﻧﺪ؛ اما ﻋﻤﻼً ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺳﻴﺎﺳﻰ در زنان ﻣﺎ ﺿﻌﻴﻒ اﺳﺖ و اﻳﻦ را ﺑﺎﻳﺪ ﻋﻤﻖ داد. ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ آن‌ها ﻗﺪرت ﺗﺤﻠﻴﻞ داد. »[۱۳]

رساندن پیام اسلام به جهان

نکته‌ای که در این‌جا مطرح است به محتوا و ساختاری اشاره دارد که تحصیل و علم آموزی از منظر رهبری را روشن می‌سازد. به صرف کسب مدارج بالای علمی مراد حاصل نخواهد شد و زنی می‌تواند پیان‌رسان حق باشد و مستدام که تحت مبانی و چارچوب اسلام طی طریق کرده باشد: «اﻣﺮوز زن اﻳﺮاﻧﻰ ﻣﺴﻠﻤﺎن در ﻣﻘﺎﺑﻞ دﻧﻴﺎﻳﻰ ﻛﻪ ﺳﺨﻦ ﺣﻖّ را ﮔﺎﻫﻰ نمی‌فهمد و ﮔﺎﻫﻰ ﻋﻤﺪاً ﻛﺘﻤﺎن می‌کند ﺑﺎﻳﺪ اﺣﺴﺎس ﻛﻨﺪ رﺳﺎﻟﺘﻰ دارد و ﭘﻴﺎﻣﻰ دارد، ﺑﺎﻳﺪ اﻳﻦ را ﺑﺮﺳﺎﻧﺪ اﻳﻦ ﺷﻤﺎ ﻫﺴﺘﻴﺪ زنان ﻓﺮﻫﻨﮕﻰ ﻋﺎﻟﻢ محصل ﻋﻠﻢ و تربیت‌شده اﺳﻼم ﻛﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﺣﺎﻣﻞ اﻳﻦ روﺣﻴﻪ ﺑﺎﺷﻴﺪ ﻣﻴﺎن زنان ﻛﺸﻮر.»[۱۴]

بالا بردن رشد فکری

ایجاد انقطاع میان تحصیل و اشتغال نیازمند هدف‌گذاری دقیق و شکل‌دهی ساختار و محتوای آموزش بر مبنا آن است:«ﻣﻦ ﺑﻪ ﺷﻤﺎ زنان ﻣﺴﻠﻤﺎن و ﻣﺆﻣﻦ در اﻳﻦ اﺳﺘﺎن ﻛﻪ اﻣﺮوز ﺑﻪ اﻳﻨﺠﺎ ﺗﺸﺮﻳﻒ آورده‌اﻳﺪ- ﻋﺮض می‌کنم: آن‌هایی ﻛﻪ ﻣﺸﻐﻮل ﺗﺤﺼﻴﻞ ﻫﺴﺘﻴﺪ، ﺗﺤﺼﻴﻞ را جدی ﺑﮕﻴﺮﻳﺪ؛ اﻟﺒﺘّﻪ ﺗﺤﺼﻴﻞ، مقدمه‌ی ﺷﻐﻞ ﻧﻴﺴﺖ. ﻧﻪ اﻳﻨﻜﻪ ﺷﻐﻞ اﻳﺮادي داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ؛ اما ﺗﺤﺼﻴﻞ ﺑﺮاي ﺑﺎﻧﻮان ﺗﺤﺼﻴﻞ ﻣﻌﺮﻓﺖ، ﻣﻬﻢ اﺳﺖ؛ ﺑﺮاي ﺑﺎﻻ ﺑﺮدن رﺷﺪ ﻓﻜﺮي اﻫﻤﻴﺖ دارد. ﺷﻐﻞ، در درجه‌ی دوم اﺳﺖ. »[۱۵]

مانع ظلم به زن شدن

دو رکن جبران ستم تاریخی عقب نگه‌داشتن زن، معطوف به تحصیل و تسهیل قانون است. طریقی که بر اساس سوء برداشت یا ضعف مدیریت و کارآمدی به موضوع اصلی بدل گشته است:«ﭼﻮن زن به‌طور ﻣﺘﻮﺳﻂ، ازلحاظ ﺗﺮﻛﻴﺐ ﺟﺴﻤﺎﻧﻰ، ﺑﻪ ﻗﻮت ﻣﺮد ﻧﻴﺴﺖ، ﻣﻮﺟﺐ ﺷﺪه اﺳﺖ ﻛﻪ اﻳﻦ زورﻫﺎ ﮔﻔﺘﻪ ﺑﺸﻮد، ﺑﺎﻳﺪ بامعرفت و ﺳﻮاد از یک‌سو و ﻗﺎﻧﻮن از ﺳﻮي دﻳﮕﺮ، ﺟﺒﺮان ﻛﺮد؛ ﻳﻌﻨﻰ اﺑﺰارﻫﺎي اﻗﺘﺪار ﺑﺎﻳﺪ در اﺧﺘﻴﺎر زن ﮔﺬاﺷﺖ. اﻳﻦ اﺑﺰارﻫﺎ از ﻃﺮﻓﻰ ﻣﻌﺮﻓﺖ و ﺳﻮاد و این‌هاست ﻛﻪ ﻣﺎﻧﻊ می‌شود از اﻳﻨﻜﻪ زن ﻣﻮرد ﺳﺘﻢ ﻗﺮار ﺑﮕﻴﺮد؛ از ﻃﺮف دﻳﮕﺮ ﻗﺎﻧﻮن اﺳﺖ. اﮔﺮ اﻳﻦ دو ﻣﻮرد ﺗﺄﻣﻴﻦ ﺷﻮد، ﺧﻮب اﺳﺖ. زﻧﻬﺎ را وادار ﻛﻨﻴﺪ ﺑﻪ درس ﺧﻮاﻧﺪن، دﺧﺘﺮﻫﺎ را ﺑﻪ ﺗﺤﺼﻴﻼت ﻋﺎﻟﻴﻪ وادار ﻛﻨﻴﺪ. وسیله‌ی ورود دﺧﺘﺮﻫﺎ در ﻣﺮاﻛﺰ ﻋﺎﻟﻰ را از ﻃﺮق ﻗﺎﻧﻮﻧﻰ ﻓﺮاﻫﻢ و ﺗﺴﻬﻴﻞ ﻛﻨﻴﺪ. اﮔﺮ این‌ها ﺷﺪ، ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﻦ همه‌چیز انجام‌گرفته اﺳﺖ. »[۱۶]

عرصه‌ها

فردی

لزوم آگاهی زن مسلمان از حقوق مشروع خود تبعاتی به دنبال خواهد داشت. تبعاتی که از منظر رهبری مورد تایید و برای جامعه‌ی اسلامی لازم است:«ﺑﺨﺶ ﻣﻬﻢ دﻳﮕﺮي ﺑﻪ عهده‌ی ﺧﻮد زنان اﺳﺖ. اولاً ﺑﺎ ﺗﺤﺼﻴﻼت، ﺑﺎ ﻛﺴﺐ ﻣﻌﺎرف دﻳﻦ و ﻋﻠﻢ ﻓﻘﻂ ﻫﻢ ﺗﺤﺼﻴﻼت رﺳﻤﻰ ﻣﻄﺮح ﻧﻴﺴﺖ ﺑﺎ ﻛﺘﺎب و ﺑﺎ ﻣﻌﺎرف آﺷﻨﺎ ﺑﻮدن و ﺑﺎ ﻛﺘﺎب اﻧﺲ ﮔﺮﻓﺘﻦ اﻣﻜﺎن دارد و ﺑﺨﺶ ﻋﻤﺪه‌اي ﻫﻢ براثر آﮔﺎﻫﻰ از آن ﺣﻘﻮﻗﻰ ﻛﻪ اﺳﻼم ﺑﺮاي زن ﻣﺴﻠﻤﺎن و ﺑﺮاي زن در خانواده‌ ﻗﺮار داده اﺳﺖ. اﮔﺮ از اﻳﻦ راﻫﻰ ﻛﻪ اﻧﮕﺸﺖ اشاره‌ی اﺳﻼم ﺑﻪ آن اﺷﺎره می‌کند، اﺳﺘﻔﺎده ﺑﺸﻮد و آن راه ﭘﻴﻤﻮده ﺑﺸﻮد، ﻳﻘﻴﻨﺎً آن ﺳﺘﻤﻰ ﻛﻪ در ﻃﻮل تاریخ در ﺟﻮاﻣﻊ ﻣﺨﺘﻠﻒ ازجمله ﻣﺘﺄﺳﻔﺎﻧﻪ در ﺟﻮاﻣﻊ ﻣﺴﻠﻤﺎن ﺑﺮ زن می‌رفته اﺳﺖ، ﺧﺒﺮي ﻧﺨﻮاﻫﺪ ﻣﺎﻧﺪ و از ﺑﻴﻦ ﺧﻮاﻫﺪ رﻓﺖ.»[۱۷]

خانوادگی

آموزش زن در خانه (آشنایی با معارف دین و انس با کتاب)

نگاه به امر آموزش اگر معرفتی باشد و ضروری، تمام ظرفیت‌ها به‌کار گرفته خواهد شد تا فرصتی از دست نرود:«ﺣﻘﻴﻘﺖ اﻳﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻃﻮل ﻣﺪّت اﺧﺘﻨﺎق و سلطه‌ی ﻓﺮﻫﻨﮓ ﺑﻴﮕﺎﻧﻪ و ضد اﺳﻼﻣﻰ، ﻣﺮد و زن ﻣﺎ، مخصوصاً زنان ﻣﺎ را از ﺷﺨﺼﻴﺖ واﻻي انسانی خود ﺗﻨﺰّل داده ﺑﻮد و اﻣﺮوز روز ﺟﺒﺮان آن تنزّل‌ها و عقب‌گردهاست. برای پیشرفت جامعه‌ی زن اولاً ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ ﻓﺮﻫﻨﮓ و آﻣﻮزش زنان در داﺧﻞ خانه‌ها و آموزشگاه‌ها و ﻣﺮاﻛﺰ ﺗﻌﻠﻴﻢ و ﺗﺮﺑﻴﺖ توجه خاصی ﺑﺸﻮد. زن را در ﺧﺎﻧﻪ ﺑﺮﻳﺪه از ﻣﻌﺎرف ﺟﺎري ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻧﮕﺬارﻳﺪ، خانه‌ی او را ﺑﺮاﻳﺶ ﻣﺪرﺳﻪ ﻛﻨﻴﺪ، ﻛﺘﺎب و آﻣﻮزش را در اﺧﺘﻴﺎر او ﻗﺮار ﺑﺪﻫﻴﺪ. »[۱۸] تفاوت دیدگاه رهبری به ضرورت آموزش زنان با دیگر نظرات، توجه به ریشه‌ها بدون زیر سوال بردن آن‌ها است. به‌گونه‌ای که اگر از یک مقوله‌ی صحیح استفاده‌ی ناصواب گردد به‌ دنبال طرد و زیر سوال بردن آن نبوده و راه‌کار را در جای دیگر پیگیری می‌نمایند:«مهم‌ترین ﻣﺸﻜﻞ ﺑﺎﻧﻮان، ﻣﺘﺄﺳﻔﺎﻧﻪ ﻣﺸﻜﻞ درون خانواده‌ و ﻋﺎﺋﻠﻪ اﺳﺖ؛ آﻧﺠﺎﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﺘﺄﺳﻔﺎﻧﻪ در ﻣﻮاردي ﺣﺮﻣﺖ ﺑﺎﻧﻮي ﻣﺴﻠﻤﺎن، ﺷﺄن و حق ﺑﺎﻧﻮي ﻣﺴﻠﻤﺎن ﻧﺎدﻳﺪه ﮔﺮﻓﺘﻪ می‌شود! ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﻋﻮاﻃﻒ ﺟﻮﺷﺎن زﻧﺎﻧﻪ ﺑﺎﻧﻮی ﻣﺴﻠﻤﺎن، آنچه ﺣﻖّ و ﺷﺄن اوﺳﺖ، از او درﻳﻎ می‌شود! اﻳﻦ را ﺑﺎﻳﺪ اﺻﻼح ﻛﺮد؛ ﺑﻪ اﻳﻦ ﺑﺎﻳﺪ رﺳﻴﺪﮔﻰ ﻛﺮد. ﻣﻦ ﺑﺎرﻫﺎ گفته‌ام ﺑﺨﺶ ﻣﻬﻤﻰ از اﻳﻦ ﻛﺎر، ﺑﺮ عهده‌ی قانون‌گذاران اﺳﺖ. ﺑﺨﺶ ﻣﻬﻢ دﻳﮕﺮي ﺑﻪ عهده‌ی ﺧﻮد زنان اﺳﺖ. اولاً ﺑﺎ ﺗﺤﺼﻴﻼت، ﺑﺎ ﻛﺴﺐ ﻣﻌﺎرف دﻳﻦ و ﻋﻠﻢ ﻓﻘﻂ ﻫﻢ ﺗﺤﺼﻴﻼت رﺳﻤﻰ ﻣﻄﺮح ﻧﻴﺴﺖ ﺑﺎ ﻛﺘﺎب و ﺑﺎ ﻣﻌﺎرف آﺷﻨﺎ ﺑﻮدن و ﺑﺎ ﻛﺘﺎب اﻧﺲ ﮔﺮﻓﺘﻦ اﻣﻜﺎن دارد و ﺑﺨﺶ ﻋﻤﺪه‌اي ﻫﻢ براثر آﮔﺎﻫﻰ از آن ﺣﻘﻮﻗﻰ ﻛﻪ اﺳﻼم ﺑﺮاي زن ﻣﺴﻠﻤﺎن و ﺑﺮای زن در خانواده‌ ﻗﺮار داده اﺳﺖ. اﮔﺮ از اﻳﻦ راﻫﻰ ﻛﻪ اﻧﮕﺸﺖ اشاره‌ی اﺳﻼم ﺑﻪ آن اﺷﺎره می‌کند، اﺳﺘﻔﺎده ﺑﺸﻮد و آن راه ﭘﻴﻤﻮده ﺑﺸﻮد، ﻳﻘﻴﻨﺎً آن ﺳﺘﻤﻰ ﻛﻪ در ﻃﻮل تاریخ در ﺟﻮاﻣﻊ ﻣﺨﺘﻠﻒ ازجمله ﻣﺘﺄﺳﻔﺎﻧﻪ در ﺟﻮاﻣﻊ ﻣﺴﻠﻤﺎن ﺑﺮ زن می‌رفته اﺳﺖ، ﺧﺒﺮي ﻧﺨﻮاﻫﺪ ﻣﺎﻧﺪ و از ﺑﻴﻦ ﺧﻮاﻫﺪ رﻓﺖ.»[۱۹]

آموزش روش‌های صحیح خانه‌داری

آموزش یعنی کسب آگاهی و معرفت که دستاوردی را برای فرد به دنبال خواهد داشت. زن مسلمان برای بهره‌مندی از ظرفیت‌های خویش- جسمی و عاطفی- باید بداند چگونه عمل کند تا رشد کرده و دچار رکود نگردد:«ازجمله ﭼﻴﺰﻫﺎی ﺑﺴﻴﺎر ﻣﻬﻢ دﻳﮕﺮ، آﻣﻮﺧﺘﻦ روش‌های ﺻﺤﻴﺢ ﻛﺎر داﺧﻞ ﺧﺎﻧﻪ ﻳﻌﻨﻰ ﺑﺮﺧﻮرد ﺑﺎ ﻫﻤﺴﺮ و ﺑﺮﺧﻮرد ﺑﺎ ﻓﺮزﻧﺪان ﺑﻪ زنان اﺳﺖ. زنانﻰ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ ﺧﻴﻠﻰ ﻫﻢ خوب‌اند، داراي ﺣﻠﻢ و ﺻﺒﺮ و ﮔﺬﺷﺖ و اﺧﻼق خوب‌اند؛ اما روش‌های ﺑﺮﺧﻮرد ﺑﺎ ﻫﻤﺴﺮ ﻳﺎ ﺑﺎ ﻓﺮزﻧﺪاﻧﺸﺎن را درﺳﺖ نمی‌دانند. اﻳﻦ روش‌ها ﻋﻠﻤﻰ اﺳﺖ؛ ﭼﻴﺰﻫﺎﻳﻰ اﺳﺖ ﻛﻪ باتجربه‌ی ﺑﺸﺮي روزبه‌روز ﭘﻴﺸﺮﻓﺖ ﻛﺮده و ﺑﻪ ﻣﺮاﺣﻞ ﺧﻮﺑﻰ رﺳﻴﺪه اﺳﺖ. ﻛﺴﺎﻧﻰ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ تجربه‌های ﺧﻮﺑﻰ دارﻧﺪ؛ ﺑﺎﻳﺪ روش‌هایی ﭘﻴﺪا ﻛﻨﻴﺪ ﻛﻪ اﻓﺮادي ﻛﻪ می‌توانند، خانم‌ها را ﺑﻪ اﻳﻦ ﻣﺴﺎﺋﻞ راﻫﻨﻤﺎﻳﻰ ﻛﻨﻨﺪ. »[۲۰]

اجتماعی

برخی آموزش‌ها نیازمند فضای آکادمیک و سیستم آموزشی می‌باشند چراکه نمی‌توان خارج از سیستم به تمام وجوه آن دست یافت. رشته‌هایی که حضور خاص جامعه‌ی زنان را می‌طلبد:

پزشکی

«درزمینه‌ی ﭘﺰﺷﻜﻰ، رﻋﺎﻳﺖ ﺣﺪود اﻟﻬﻰ ﺿﺮوري اﺳﺖ و ﺑﺮاي این منظور، تخصص زنان اﻫﻤﻴﺖ زﻳﺎدي دارد و در بخش‌هایی ﻛﻪ اوﻟﻮﻳﺖ ﺑﻴﺸﺘﺮي دارﻧﺪ، ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺗﺮﺑﻴﺖ ﭘﺰﺷﻜﺎن زن، ﺑﺎﻳﺪ سرمایه‌گذاری‌های ﻻزم اﻧﺠﺎم ﺷﻮد. »[۲۱] آنچه حائز اهمیت است چند بعدی به ضرورت موضوع پرداختن است که گفتمانی بین الاذهانی را به دنبال داشته و هم‌راهی بیشتری را در پی خواهد داشت: «ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﻦ، ﭘﺰﺷﻜﻰ ﻳﻜﻰ از آن ﻛﺎرﻫﺎی ﻣﻬﻢ و ﻻزم اﺳﺖ. ﺑﺴﻴﺎر ﺧﻮب اﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﺎ در همه‌ی رشته‌ها ﭘﺰﺷﻚ زن داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻴﻢ، ﺗﺎ زﻧﻬﺎ به‌راحتی ﺑﻪ ﻳﻚ ﭘﺰﺷﻚ زن ﻣﺮاﺟﻌﻪ ﻛﻨﻨﺪ و اﻳﻦ دﻏﺪﻏﻪ را ﻧﺪاﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ ﻛﻪ او ﻣﺎﻫﺮ ﻧﻴﺴﺖ. ﻣﻦ ﺳﺎﺑﻘﺎً ﺷﻨﻴﺪه ﺑﻮدم ﻛﻪ می‌گفتند ﺑﺮاي بیماری‌های زﻧﺎﻧﻪ ﻳﻚ ﭘﺰﺷﻚ ﻣﺮد اﺳﺖ و ﭼﻨﺪ ﭘﺰﺷﻚ زن، وﻟﻰ زﻧﻬﺎ ﺑﻪ آن ﭘﺰﺷﻚ ﻣﺮد ﻣﺮاﺟﻌﻪ می‌کردند و می‌گفتند او قوی‌تر و ﺑﻬﺘﺮ از زﻧﻬﺎ ﻣﻌﺎﻟﺠﻪ می‌کند. ﻳﻌﻨﻰ ﺧﻮد زﻧﻬﺎ دﻛﺘﺮﻫﺎي زن را ﻗﺒﻮل ﻧﺪاﺷﺘﻨﺪ. اﻳﻦ ﭘﺎﻳﻴﻦ ﺑﻮدن ﻓﺮﻫﻨﮓ اﺳﺖ. درحالی‌که آن زنان ﻳﻘﻴﻨﺎً بیماری‌های زﻧﺎﻧﻪ را ﺑﻬﺘﺮ درك می‌کنند؛ زﻳﺮا ﺧﻮد آن‌ها ﺑﻪ آن ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻣﺒﺘﻼ ﻫﺴﺘﻨﺪ و ﺧﻮب می‌فهمند ﻛﻪ ﺑﺎﻳﺪ چه‌کار ﻛﻨﻨﺪ. ﻳﻘﻴﻨﺎً دردﺷﻨﺎﺳﻰ و دردآﺷﻨﺎﻳﻰ ﻃﺒﻴﺐ، در ﻃﺒﺎﺑﺘﺶ مؤثر اﺳﺖ. ارﺗﻮﭘﺪﻫﺎﻳﻰ ﻛﻪ ﺧﻮدﺷﺎن اﺳﺘﺨﻮان دست‌وپایشان ﺷﻜﺴﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ، ارﺗﻮﭘﺪﻫﺎي ﺑﻬﺘﺮي ﻫﺴﺘﻨﺪ؛ ﻳﻌﻨﻰ ﺑﺎ ﻣﺮﻳﺾ اﺳﺘﺨﻮان ﺷﻜﺴﺘﻪ، می‌دانند چه‌کار ﻛﻨﻨﺪ. ﻛﺴﻰ ﻛﻪ ﺧﻮدش اﺳﺘﺨﻮاﻧﺶ ﻧﺸﻜﺴﺘﻪ، نمی‌داند ﻛﻪ اﺳﺘﺨﻮان ﺷﻜﺴﺘﻦ ﻳﻌﻨﻰ ﭼﻪ. زن ﻫﻢ ﻛﻪ ﺧﻮدش اﺣﺴﺎس و ﻟﻤﺲ ﻛﺮده، ﭼﻄﻮر بیماری‌های زنان را نمی‌تواند ﻣﻌﺎﻟﺠﻪ ﻛﻨﺪ؟ اما ﻣﺘﺄﺳﻔﺎﻧﻪ زنان این‌ها را ﻗﺒﻮل نمی‌کردند. آن‌وقت‌ها این‌طور ﺑﻮد؛ نمی‌دانم ﺣﺎﻻ ﻫﻢ همین‌طور اﺳﺖ ﻳﺎ ﺧﻴﺮ؛ ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ زﻧﻬﺎ ﺑﺎﻳﺪ ﺗﻌﺪاد ﭘﺰﺷﻜﺎﻧﺸﺎن زﻳﺎد ﺑﺎﺷﺪ ﺗﺎ ﻣﺮاﺟﻌﻴﻦ زن، ﺑﻪ ﻃﺒﻴﺐ زن ﻣﺮاﺟﻌﻪ ﻛﻨﻨﺪ و ﻣﺤﺘﺎج ﺑﻪ ﺑﻴﮕﺎﻧﻪ و ﻧﺎﻣﺤﺮم ﻧﺒﺎﺷﻨﺪ. در زمینه‌های آموزش‌وپرورش ﻫﻢ همین‌طور اﺳﺖ. »[۲۲] با رویکرد بین‌الاذهانی و همه‌جانبه‌نگر است که محدودیت ها توجیه ناپذیر خواهند شد: «اﻟﺤﻤﺪﷲ خانم‌های ﺑﺴﻴﺎر برجسته‌ای دارﻳﻢ. ﻣﻦ از ﭼﻴﺰﻫﺎﻳﻰ ﻛﻪ ﻫﺮ وﻗﺖ ﻳﺎدم می‌آید، واﻗﻌﺎً ﻫﻢ ﺧﺪا را ﺷﻜﺮ می‌کنم، ﻫﻢ ﺑﻪ ﺑﺎﻋﺜﻴﻨﺶ و اﺷﺨﺎﺻﺶ دﻋﺎ می‌کنم، وﺟﻮد اﻳﻦ خانم‌هاست. اﻳﻦ خانم‌های داﻧﺸﻤﻨﺪ، ﻋﺎﻟﻢ و متخصص، ﻛﻪ ﺑﺤﻤﺪاﷲ ﺗﻌﺪادﺷﺎن اﻣﺮوز ﺧﻴﻠﻰ زﻳﺎد اﺳﺖ. ﻣﻦ ﺑﻌﻀﻰ را ﺧﻮدم می‌شناسم و ﺑﺴﻴﺎري را از ﻧﺰدﻳﻚ نمی‌شناسم؛ اما ﻣﻴﺪاﻧﻢ ﻛﻪ ﻫﺴﺘﻨﺪ، ﻛﻪ ﺟﺎي ﺣﺮف ﻫﻢ درﺑﺎره‌ي این‌ها ﻧﻴﺴﺖ ﻛﻪ ﺑﮕﻮﻳﻨﺪ این‌ها تخصصشان ﻛﻢ اﺳﺖ ﻧﻪ، ﻏﺎﻟﺒﺎً در آن ﺣﺪّ اﻋﻼی تخصصی ﻫﻢ در رشته‌ی ﺧﻮدﺷﺎن ﻗﺮار دارﻧﺪ. ﻣﻦ یک‌وقت ﻋﺮض ﻛﺮدم ﻛﻪ اﻳﻦ خانم‌ها ﻓﻘﻂ دﻧﺒﺎل رشته‌های ﻣﺨﺼﻮص زنان ﻧﺮوﻧﺪ؛ اﻳﻦ ﻫﻢ ﻫﺴﺖ. ﻣﺎ ﺑﻪ ﻫﻤﺎن ﺗﻌﺪادی ﻛﻪ ﺑﺮای ﻣﺮدان دندان‌پزشک، ﭘﺰﺷﻚ ﻗﻠﺐ، ﭘﺰﺷﻚ ﻋﻤﻮﻣﻰ و داﺧﻠﻰ ﻻزم دارﻳﻢ، ارﺗﻮﭘﺪ و چشم‌پزشک ﺑﺮای همه‌جا ﻻزم دارﻳﻢ، ﺑﺮای زنان ﻫﻢ در همه‌جا ﻻزم دارﻳﻢ؛ ﻓﺮﻗﻰ نمی‌کند.»[۲۳] و طبق همین نگاه جامع می‌توان تفاوت‌ها را تبیین کرد و توضیح داد:«مسئله داﻧﺶ، ﭼﻴﺰ ﺑﺴﻴﺎر مهمی است و یکی از نشانه‌های پیشرفت، ترقی و اهمیت به‌ حقوق انسانی و اجتماعی زن است. اولویت داشتن برخی از تحصیلات آکادمی یا اختصاص دادن برخی از رشته‌ها به جنسیتی خاص به خاطر ضرورت و فوریت و همچنین رعایت قوانین و دستورات اسلامی در مسئله زن و مرد است. واﻻ در همه‌ی رشته‌ها، خانم‌ها ﺑﺎﻳﺴﺘﻰ ﺑﻪ آن اﺳﺘﻌﺪادﻫﺎي ﻋﺎﻟﻰ ﺧﻮدﺷﺎن ﭘﺎﺳﺦ ﺑﺪﻫﻨﺪ.» [۲۴]در رابطه با علم آموزی آکادمیک در علوم تخصصی، حل شدن یا حل کردن مسئله از منظر اسلام ضرورت دارد و می‌تواند راه‌گشا باشد: «زنان جامعه اسلامی باید توجه داشته باشند که ﻛﺴﺐ ﻋﻠﻢ ﻓﻘﻂ ﻳﻚ اﻣﺘﻴﺎز ﻧﻴﺴﺖ ﻛﻪ فرد ﺑﺨﻮاﻫﺪ جایگاه یا ﺷﻐﻞ ﭘﺮدرآﻣﺪي داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ؛ بلکه مسئله اهمیت و اعتبار دانش و معلومات بما هودانش و معلومات است به همین دلیل ﻛﺴﺎﻧﻰ ﻛﻪ می‌توانند درس ﺑﺨﻮاﻧﻨﺪ، واﺟﺐ اﺳﺖ ﻛﻪ درس ﺑﺨﻮاﻧﻨﺪ و تخصص‌ها را ﭘﻴﺪا ﻛﻨﻨﺪ. ﻛﺴﺐ ﻋﻠﻢ و تخصص در رشته‌ی ﭘﺰﺷﻜﻰ - ﻣﺜﻞ بقیه‌ی رشته‌ها - ﺑﺮاي ﻣﺮدﻫﺎ واجب است؛ اما ﺑﺮاي زﻧﻬﺎ واجب‌تر است؛ ﭼﻮن زمینه‌ی ﻛﺎر در ﻣﻴﺎن خانم‌ها ﻛﻤﺘﺮ اﺳﺖ.ﺑﻪ ﻧﺴﺒﺖ ﺗﻌﺪاد زنان در ﺟﺎﻣﻌﻪ، ﻣﺎ ﭘﺰﺷﻚ زن ﻛﻤﺘﺮ دارﻳﻢ؛ ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ازنظر اﺳﻼم، اﻳﻦ مسئله ﻳﻚ مسئله‌ی حل‌شده اﺳﺖ و جامعه‌ی ﻣﺎ ﺑﺎﻳﺪ پیش برود. [۲۵] ورود زنان به عرصه‌های علمی، نیازمند توجه به وجوه گوناگون موضوع و تهیه‌ی بهترین سازوکار برای دست‌یابی به اهداف آن می‌باشد: «ﺷﻨﻴﺪم ﻛﻪ زﻣﺰﻣﻪ و ﺻﺤﺒﺖ اﻳﻦ ﻫﺴﺖ ﻛﻪ انﺷﺎءاﷲ داﻧﺸﮕﺎﻫﻰ ﻣﺨﺼﻮص زنان ﺑﻪ وﺟﻮد ﺑﻴﺎﻳﺪ؟ ﻳﻌﻨﻰ اﺳﺘﺎد و ﻣﺪﻳﺮ و داﻧﺸﺠﻮ و ﺣﺘّﻰ ﻛﺎدر اداري ﻫﻢ ﻫﻤﻪ زن ﺑﺎﺷﻨﺪ، بخصوص در دانشگاه‌های ﭘﺰﺷﻜﻰ. اﻳﻦ، ﻓﻜﺮ ﺑﺴﻴﺎر ﺧﻮﺑﻰ اﺳﺖ، ﻣﻦ همین‌طور ﻛﻪ ﺑﺎ ﻳﻚ ﻧﻈﺮ دورادور ﻧﮕﺎه می‌کنم، ﺑﺪون اﻳﻨﻜﻪ درﺳﺖ ﺟﻮاﻧﺐ ﻗﻀﻴﻪ را رﺳﻴﺪه ﺑﺎﺷﻢ ﭼﻮن ﻓﺮﺻﺖ اﻳﻦ ﻛﺎر را نداشته‌ام می‌بینم ﻛﻪ اجمالاً اﻳﻦ ﻛﺎر ﺑﺎ آن هدف‌های ﻛﻠﻰ و ارزﺷﻰ ﺣﺮﻛﺖ زن در جامعه‌ی ﻣﺎ کاملاً ﻣﺘﻨﺎﺳﺐ و ﺧﻴﻠﻰ ﺧﻮب اﺳﺖ. اﻣﻴﺪوارم ﻛﻪ انﺷﺎءاﷲ ﻣﻮﻓّﻖ و ﻣﺆﻳﺪ ﺑﺎﺷﻴﺪ. »[۲۶]

معلمی- آموزگاری

«از مسؤولیت‌های ﻣﻬﻤﻰ ﻛﻪ زنان می‌توانند در آن ﻧﻘﺶ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ، در امور ﻓﺮﻫﻨﮕﻰ و آﻣﻮزﺷﻰ اﺳﺖ؛ ﺷﻤﺎ ﺑﻨﺎ ﺑﻪ وظیفه‌ی ﺣﺴﺎﺳﺘﺎن ﺑﺎﻳﺪ شاگردها را در ﻣﺪارس ﻣﺆﻣﻦ ﺗﺮﺑﻴﺖ ﻛﻨﻴﺪ، ﻧﻪ ﻣﺘﻈﺎﻫﺮ و دارای اﺣﺴﺎس اﺟﺒﺎر ﺑﻪ اﻳﻤﺎن. باظرافت و دﻗّﺖ و ﻟﻄﻒ در رﻳﺨﺘﻦ ﺷﺮﺑﺖ اﻳﻤﺎن ﺗﺎ اﻋﻤﺎق وﺟﻮد ﻧﻮﺑﺎوﮔﺎن ﺗﻼش ﻛﻨﻴﺪ. اﻣﺮوز ﺗﻨﻬﺎ اﺑﺰارﻫﺎﻳﻰ ﻛﻪ در دﺳﺖ اﺳﺘﻜﺒﺎر ﺟﻬﺎﻧﻰ ﺑﺮ ضد ﻣﺎ وﺟﻮد دارد، دو اﺑﺰار اﺳﺖ؛ ﻳﻜﻰ اﺑﺰار ﻓﺸﺎر اﻗﺘﺼﺎدي در کوتاه مدّت و دیگری اﺑﺰار ﻓﺴﺎد ﻓﺮﻫﻨﮕﻰ در دراز ﻣﺪّت ﻛﻪ خطرناک‌تر اﺳﺖ. معلمین در طبقه‌بندی ارزش ﻣﺸﺎﻏﻞ در درجه‌ی اول ﻗﺮار دارﻧﺪ و اﻳﻦ ﺷﻤﺎ ﻫﺴﺘﻴﺪ ﻛﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ متعلمینتان ﺟﻬﺎد و اﻳﺜﺎر و آینده‌نگری را ﺑﻴﺎﻣﻮزﻳﺪ ﺗﺎ آﻳﻨﺪه‌ي اﻧﻘﻼب ﺗﻀﻤﻴﻦ ﺷﻮد.»[۲۷]

امور تربیتی

«ﻓﺮﻫﻨﮓ ﺟﺰو ظریف‌ترین ﭼﻴﺰﻫﺎﺳﺖ و ﻳﻜﻰ از مسؤولیت‌های ﻣﻬﻤﻰ ﻛﻪ زنان می‌توانند در آن ﻧﻘﺶ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ، ﻫﻤﻴﻦ مسؤولیت‌های ﻓﺮﻫﻨﮕﻰ و آموزشی است و ﭘﺮورﺷﻰ. ﺗﺮﺑﻴﺖ از زن برمی‌آید، ﺧﺐ. یک جاهایی بی‌شک ﻇﺮاﻓﺖ روﺣﻰ زﻧﺎﻧﻪ از ﺻﻼﺑﺖ خشونت‌آمیز ﻣﺮداﻧﻪ ﻛﺎرﺑﺮد ﺑﻴﺸﺘﺮي دارد، در آموزش‌وپرورش، در یاددادن و ﺷﻜﻞ دادن، ﻫﺮ دو.» [۲۸]

دینی

«ﻳﻌﻨﻰ ﺷﻤﺎ ﺧﻮاﻫﺮان اﮔﺮ اﻳﻦ ﻛﺎری ﻛﻪ اﻧﺠﺎم می‌دهید، اﻳﻦ درﺳﻰ ﻛﻪ می‌خوانید، اﻳﻦ رﺷﺘﻪ ﻋﻠﻮم اﺳﻼﻣﻰ را ﻛﻪ می‌خواهید اداﻣﻪ ﺑﺪﻫﻴﺪ، درﺳﺖ اداﻣﻪ ﺑﺪﻫﻴﺪ؛ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﺪاﻧﻴﺪ ﻛﻪ اﻳﻦ ﻛﺎر، اﺳﺘﻮارﺗﺮﻳﻦ و زیربنایی‌ترین و ﺧﻮش ﻋﺎﻗﺒﺖﺗﺮﻳﻦ ﻛﺎري اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﻌﺪ از اﻧﻘﻼب ﺗﺎﻛﻨﻮن از ﺳﻮی زنان انجام‌گرفته اﺳﺖ. ﻳﻚ ﻛﺎر ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﺷﻮر و ﻫﻴﺠﺎن ﺑﻴﺸﺘﺮ و ﻳﻚ ﻛﺎر ﺷﻮر و ﻫﻴﺠﺎن ﻛﻤﺘﺮي داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ، اما ای‌بسا ﻛﺎري ﻛﻪ از ﻫﻴﺠﺎن ﻛﻤﺘﺮی ﻫﻢ ﺑﺮﺧﻮردار اﺳﺖ، ﻋﻤﻖ و اﺛﺮ ﺑﻴﺸﺘﺮ و آﻳﻨﺪه‌ای ﺑﻬﺘﺮی دارا ﺑﺎﺷﺪ. ﻛﺎر ﺷﻤﺎ از اﻳﻦ ﻗﺒﻴﻞ اﺳﺖ. »[۲۹] شناسایی و درک صحیح مسائل زنانه و فتوا بر اساس آن علاوه بر راه‌گشا بودن برای مکلفین،‌ فقه را از تهمت مردانه بودن نیز مبرا خواهد ساخت:«اﻋﺘﻘﺎد ﺑﻨﺪه اﻳﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﺎ ﺣﺘﻤﺎً ﻓﻘﻴﻪ زن و ﻣﺠﺘﻬﺪ زن ﻻزم دارﻳﻢ و ﮔﻤﺎن ﻣﻦ اﻳﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ دما ﺛﻼﺛﻪ و اﻣﺜﺎل این‌ها را ﻏﻴﺮ از زن هیچ‌کس نمی‌تواند ﻓﺘﻮا ﺑﺪﻫﺪ؛ همه‌ی ﻓﺘﻮاﻫﺎ ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﻦ ﺑﺪون آﮔﺎﻫﻰ از ﻣﻮﺿﻮع اﺳﺖ؛ ﻣﺎﻫﺎ همین‌طور از ﺑﺮ ﻓﺘﻮا می‌دهیم. زن ﻣﺤﺮﻣﻤﺎن یک‌چیزي ﺑﻪ ﻣﺎ می‌گوید؛ اﮔﺮ اﻫﻠﺶ ﺑﺎﺷﻴﻢ و دﻧﺒﺎل ﺑﻜﻨﻴﻢ، یک‌چیزی از ﻣﻮﺿﻮع می‌فهمیم؛ ﺑﻌﺪ ﻧﺎﮔﻬﺎن مسئله‌ای می‌آید، می‌بینیم ﻛﻪ یک‌جور دﻳﮕﺮش ﻫﻢ ﻫﺴﺖ؛ لذاست ﻛﻪ در دما ﺛﻼﺛﻪ و اﻣﺜﺎل اﻳﻦ ﭼﻴﺰﻫﺎی ﻣﺨﺼﻮص زﻧﻬﺎ ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﻦ اﺻﻼً ﻓﻘﻴﻪ ﻣﺮد نمی‌تواند ﻣﻮﺿﻮع را ﺗﺸﺨﻴﺺ ﺑﺪﻫﺪ، ﺗﺎ آﻧﭽﻪ را ﻛﻪ در رواﻳﺎت آﻣﺪه، ﺑﺘﻮاﻧﺪ متعلق آن اﺣﻜﺎم و ﻣﻮﺿﻮع آن اﺣﻜﺎم را ﺑﺸﻨﺎﺳﺪ و ﻓﺘﻮا ﺑﺪﻫﺪ. اﻳﻦ ﺣﺎﻻ سلیقه‌ی ﺑﻨﺪه اﺳﺖ؛ ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﺷﻤﺎ اﻳﻦ ﺳﻠﻴﻘﻪ را ﻧﺪاﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻴﺪ؛ اما به‌هرحال ﻓﻘﻴﻪ زن ﻻزم اﺳﺖ؛ ﻟﻴﻜﻦ ﻧﻪ اﻳﻦ ﺗﻌﺪادي ﻛﻪ ﺣﺎﻻ ﺷﻤﺎ دارﻳﺪ ﺗﺮﺑﻴﺖ ﻣﻴﻜﻨﻴﺪ؛ اﻳﻦ ﺗﻌﺪاد ﻓﻘﻴﻪ زن اﺻﻼً ﻻزم ﻧﻴﺴﺖ. »[۳۰]

آموزش نظامی

«همه‌ی ﺟﻮاﻧﺎن، ﭘﻴﺮان، زنان و ﻣﺮدان اﻳﻦ ﻛﺸﻮر، ﺑﺮاي دﻓﺎع از ﺷﺮف و اﺳﺘﻘﻼل و اﺳﻼم و ﻧﻈﺎم ﺟﻤﻬﻮري اﺳﻼﻣﻰ آماده‌اند. هیچ‌کس ﺧﻴﺎل ﻧﻜﻨﺪ ﻛﻪ ﺟﻨﮓ ﺗﻤﺎم ﺷﺪ؛ ﺑﺴﻴﺞ ﻫﻢ ﺗﻤﺎم ﺷﺪ، اﺑﺪاً. ﻣﮕﺮ ﺟﻨﮓ ﻛﻪ ﺗﻤﺎم می‌شود، ﻧﻴﺮوﻫﺎی ﻧﻈﺎﻣﻰ ارﺗﺶ و ﺳﭙﺎه ﻫﻢ ﺗﻤﺎم می‌شوند؟ ﻧﻪ، ﺑﻪ ﻓﺮﻣﻮده اﻣﺎم (ره)» ﻣﻤﻠﻜﺖ اﺳﻼﻣﻰ، همه‌اش ﻧﻈﺎﻣﻰ اﺳﺖ. «زن و ﻣﺮد ﺑﺎﻳﺪ آﻣﺎدﮔﻰ ﻧﻈﺎﻣﻰ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ و ﺑﺮاي دﻓﺎع ﻧﻈﺎﻣﻰ آﻣﻮزش ﺑﺒﻴﻨﻨﺪ.»[۳۱]

دستاوردها

پیشرفت ترقی و تعالی کشور

«محوریت» تمام آن‌چه زنان جهان به دنبال آنند چرا که این جایگاه ملزوماتی دارد. برجسته‌ترین بایسته، کسب احترام و حرمت از سوی دیگران و حس ارزش‌مندی در خود افراد است. موضوعی که اسلام به جد بر ان تاکید دارد و تفاوت آن با مدعای غرب در هدف و دستاورد است:«اﮔﺮ ﻛﺸﻮر ﺑﺘﻮاﻧﺪ جامعه‌ی زنان را ﺑﺎ تکیه‌بر ﺗﻌﻠﻴﻤﺎت اﺳﻼﻣﻰ، ﺑﺎ ﻫﻤﺎن ﻣﻌﺎرﻓﻰ ﻛﻪ اﺳﻼم ﺧﻮاﺳﺘﻪ اﺳﺖ، آﺷﻨﺎ ﺑﻜﻨﺪ، ﻣﻦ ﺗﺮدﻳﺪي ﻧﺪارم ﻛﻪ ﭘﻴﺸﺮﻓﺖ و ﺗﺮﻗّﻰ و ﺗﻌﺎﻟﻰ ﻛﺸﻮر ﻣﻀﺎﻋﻒ و ﭼﻨﺪ ﺑﺮاﺑﺮ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ. در ﻫﺮ ﻣﻴﺪاﻧﻰ ﻛﻪ ﺑﺎﻧﻮان ﻣﺴﺌﻮﻻﻧﻪ در آن ﻣﻴﺪان وارد ﺑﺸﻮﻧﺪ، ﭘﻴﺸﺮﻓﺖ در آن ﻣﻴﺪان ﭼﻨﺪ برابر خواهد ﺷﺪ. ﺧﺼﻮﺻﻴﺖ ﺣﻀﻮر خانم‌ها در میدان‌های ﻣﺨﺘﻠﻒ اﻳﻦ اﺳﺖ که وقتی زن خانواده‌ وارد ﻣﻴﺪان می‌شود، ﻳﻌﻨﻰ ﻫﻤﺴﺮ و ﻓﺮزﻧﺪان او ﻫﻢ واردﻧﺪ. ﺣﻀﻮر ﻣﺮد ﺑﻪ اﻳﻦ ﻣﻌﻨﻰ ﻧﻴﺴﺖ، اما ﺣﻀﻮر زن ﺑﻪ اﻳﻦ ﻣﻌﻨﺎﺳﺖ. در ﻫﺮ ﻣﻴﺪاﻧﻰ ﻛﻪ زن وارد ﺑﺸﻮد زﻧﻰ ﻛﻪ ﺧﺎﻧﻢ و ﻛﺪﺑﺎﻧﻮي یک‌خانه اﺳﺖ در ﺣﻘﻴﻘﺖ همه‌ی آن ﺧﺎﻧﻪ را در آن ﻣﻴﺪان وارد می‌کند. ﺣﻀﻮر زنان در بخش‌های ﻣﺨﺘﻠﻒ بسیار مهم اﺳﺖ. اﮔﺮ ﻣﺤﻴﻂ خانواده‌ ﺑﻪ ﺑﺮﻛﺖ وﺟﻮد زن ﻣﺤﻴﻂ ﺳﺎﻟﻤﻰ ﺑﺎﺷﺪ، ﺟﺎﻣﻌﻪ به‌طور ﻛﺎﻣﻞ اصلاح ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ، زنان در اصلاح ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻧﻘﺶ ﺑﺴﻴﺎر برجسته‌ای دارﻧﺪ. »[۳۲]

یافتن قدرت تحلیل

«هم‌گرایی» و ابراز آن از مهم‌ترین عملیات‌های موثر در ارتقاء جامعه‌ی زنان مسلمان است:«از ﺷﻤﺎ خانم‌ها ﺧﻴﻠﻰ ﻣﺘﺸﻜﺮم ﻛﻪ از ﻧﻘﺎط ﻣﺨﺘﻠﻒ - ﭼﻪ از ﺷﻬﺮﻫﺎ و ﭼﻪ از دانشگاه‌های ﻣﺨﺘﻠﻒ - ﺗﺸﺮﻳﻒ آوردﻳﺪ و در اﻳﻨﺠﺎ اﺟﺘﻤﺎع ﻛﺮدﻳﺪ ﺗﺎ مجموعه‌ی خانم‌های ﻋﺎﻟﻢ و متخصص را ﻛﻪ ﺑﺤﻤﺪاﷲ حظ واﻓﺮي از اﻋﺘﻘﺎد و ﻋﻤﻞ و اﻳﻤﺎن دﻳﻨﻰ دارﻧﺪ، به‌عنوان ﻣﻈﻬﺮ از ﻣﻈﺎﻫﺮ ﺳﺎزﻧﺪﮔﻰ اﺳﻼﻣﻰ، ﺑﻪ هرکسی ﻛﻪ می‌بیند و مطلع می‌شود، ﻧﺸﺎن ﺑﺪﻫﻴﺪ. همین‌طور، از اﻇﻬﺎرات و بیاناتتان ﻫﻢ ﻣﺘﺸﻜﺮم. ﺗﺤﻠﻴﻠﺘﺎن ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻣﺴﺎﺋﻞ دﻧﻴﺎي اﻣﺮوز، ﺗﺤﻠﻴﻞ درﺳﺘﻰ اﺳﺖ و ﻫﺮ آنچه ﺑﺮ ﭼﻨﻴﻦ ﺑﻴﻨﺶ و ﺗﺤﻠﻴﻠﻰ ﻣﺘﺮﺗﺐ ﺑﺸﻮد، ﻧﻮﻳﺪ ﺑﺮﻛﺖ و ﭘﻴﺸﺮﻓﺖ را ﺑﺎ ﺧﻮد ﺧﻮاﻫﺪ داﺷﺖ. »[۳۳]

گسترش معارف اسلامی

آنچه اهمیت دارد حرکت بر اساس «مبنا و اصول» است. نوع تخصص، مکان و زمان اگر بر اساس مبنای صحیح تنظیم شده باشد مطلوب حاصل خواهد شد:«آن چنانکه اﻣﺮوز در ﺷﻬﺮ ﻗﻢ، ﻣﺮﻛﺰ ﺗﺤﺼﻴﻞ داﻧﺶ ﺟﺪﻳﺪ وﺟﻮد دارد ﻛﻪ ﺑﺎ ﻣﻌﻴﺎرﻫﺎي اﺳﻼﻣﻰ دﻗﻴﻖ، زنان ﺟﻮان در آن ﺑﻪ ﺗﺤﺼﻴﻞ ﻋﻠﻢ ﻣﺸﻐﻮل ﻫﺴﺘﻨﺪ، داﻧﺸﺠﻮﻳﺎن ﭘﺰﺷﻜﻰ در ﻳﻚ ﻣﺤﻴﻂ اﺳﻼﻣﻰ اﻳﻦ ﻫﻢ ﺑﺴﻴﺎر حائز اهمیت اﺳﺖ آن روزي ﻛﻪ در اﻳﻦ ﻛﺸﻮر در اﻳﻦ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺗﻌﺪاد قابل‌توجهی در ﺳﻄﺢ وﺳﻴﻌﻰ ﺑﺎﻧﻮاﻧﻰ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ ﻳﺎ از داﻧﺶ دﻳﻦ و معارف دﻳﻨﻰ ﺑﻪ ﺷﻜﻞ اﺳﺘﺪﻻﻟﻰ و ﻗﻮي ﺑﺮﺧﻮردارﻧﺪ و ﻳﺎ متخصصان دانش‌های دﻳﮕﺮ هستند که باتربیت اﺳﻼﻣﻰ به‌صورت دﻗﻴﻖ پرورش‌یافته‌اند و در ﺳﻄﺢ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻣﻨﺘﺸﺮ ﻫﺴﺘﻨﺪ. اﻳﻦ ﺑﺴﻴﺎر ﻛﻤﻚ ﺧﻮاﻫﺪ ﻛﺮد ﺑﻪ ﮔﺴﺘﺮش ﻣﻌﺎرف اﺳﻼﻣﻰ و ﻣﻔﺎﻫﻴﻢ اﺳﻼﻣﻰ و پایبندی‌های پرهیز کارانه‌ی اﺳﻼﻣﻰ ﺑﺮای ﺑﺎﻧﻮان در ﺳﻄﺢ ﺟﺎﻣﻌﻪ اﻳﻦ ﻛﺎرﻫﺎﻳﻰ اﺳﺖ ﻛﻪ اﻣﺮوز ﺑﺤﻤﺪاﷲ دارد می‌شود. آن‌طور ﻛﻪ ﺑﻪ ﻣﻦ ﮔﺰارش داده‌اﻧﺪ مجموعه‌ی خانم‌های ﺣﺎﺿﺮ در اﻳﻨﺠﺎ ﻫﻢ از ﻣﺮاﻛﺰ ﻣﺨﺘﻠﻔﻰ ﻫﺴﺘﻴﺪ ﻛﻪ این کارهای ﺑﺰرگ اﻧﺠﺎم می‌گیرد.٢»[۳۴]

طرح مسائل زنان توسط فقهای زن

نگاه بر مبنای اصل و استدلال است که مبانی نقلی را نیز متحول خواهد کرد. آموزش و رشد زنان با این معیار است که باید طرح ریزی و دنبال گردد:«ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﻦ ﺑﺎﻳﺪ ﻓﻘﻬﺎی زن در اﻳﻦ زﻣﻴﻨﻪ، آﺳﺘﻴﻦ ﻫﻤﺖ ﺑﺎﻻ ﺑﺰﻧﻨﺪ و ﺑﺎ ﺗﻨﻘﻴﺢ و ﺗﺸﺨﻴﺺ ﻣﻮﺿﻮع، اﺻﻼً دﻣﺎي ﺛﻼﺛﻪ را آن‌ها ﺑﺤﺚ ﻛﻨﻨﺪ ﺑﻨﻮﻳﺴﻨﺪ. ﻇﺎﻫﺮاً ﻓﺘﻮای زن ﻫﻢ حداقل ﺑﺮای زن، حجت اﺳﺖ؛ این‌طور ﺑﻪ ﻧﻈﺮ می‌رسد؛ ﻳﻌﻨﻰ آن اﺷﻜﺎﻻﺗﻰ ﻛﻪ در ﺑﺎب ﻗﻀﺎ ﻫﺴﺖ، ﻇﺎﻫﺮاً در ﺑﺎب ﻓﺘﻮا ﻧﻴﺴﺖ؛ ﺑﻪ ﻧﻈﺮ می‌رسد که اﻳﺮادی ﻫﻢ ﻧﺪاﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ. »[۳۵] گاه باید برای تغییر از خرده مسائل آغاز کرد و قطعا استدلال و اصلاح در جزئیات موثر‌تر خواهد بود: «ازجمله ﭼﻴﺰﻫﺎﻳﻰ ﻛﻪ ﻣﺪّﺗﻰ اﺳﺖ حقیقتاً ﺑﺮاي ﻣﻦ ﻣﻌﻀﻠﻰ ﺷﺪه اﺳﺖ، ﻣﺴﺎﺋﻞ اﺣﻜﺎم ﻣﺨﺼﻮص زنان اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﻪ اﻋﺘﻘﺎد ﻣﻦ، ﻣﺮد نمی‌تواند ﻣﻮﺿﻮع اﻳﻦ را درﺳﺖ ﺗﻨﻘﻴﺢ ﻛﻨﺪ؛ ﻣﻦ این‌طور ﺧﻴﺎل می‌کنم. ﻳﻌﻨﻰ ﻣﺴﺎﺋﻞ زﻧﺎﻧﻪـ ﺷﻤﺎ ﻣﻴﺪاﻧﻴﺪ، آﻗﺎﻳﺎن ﻓﻘﻬﺎ ﻫﻢ در ﺟﻠﺴﻪ ﻫﺴﺘﻨﺪ- اﺑﻮاب دﻣﺎءﺛﻼﺛﻪ، ﺟﺰو مغلق‌ترین و مشکل‌ترین اﺑﻮاب ﻓﻘﻬﻰ اﺳﺖ؛ ﻳﻌﻨﻰ در ﻛﺘﺎب ﻃﻬﺎرت، ﺷﺎﻳﺪ ﻫﻴﭻ ﺑﺤﺜﻰ از ﻣﺒﺎﺣﺚ، ﺑﻪ اﺷﻜﺎل ﺑﺤﺚ ﺣﻴﺾ ﻧﻴﺴﺖ! ﺟﺎي ﻗﻮاﻋﺪ، رواﻳﺎت ﻣﺘﻮاﺗﺮ و ﭼﻪ و ﭼﻪ؛ خیلی‌ها، ﺧﻮد آﻗﺎﻳﺎن ﻋﻠﻤﺎ در اﻳﻦ مسئله، شوخی‌هایی ﻫﻢ دارﻧﺪ، ﺑﺎ ﻫﻤﺪﻳﮕﺮ شوخی‌هایی ﻫﻢ می‌کنند! ﺧﺐ، ﻓﻘﻬﺎ ﺑﺮاي ﭼﻪ این‌همه زﺣﻤﺖ می‌کشند؟ ﺑﺮاي ﻣﻮﺿﻮﻋﻰ ﻛﻪ از آن ﻫﻴﭻ ﺧﺒﺮ ﻧﺪارﻧﺪ؛ ﭼﻴﺰ ﺧﻴﻠﻰ ﻋﺠﻴﺒﻰ اﺳﺖ. »[۳۶]

تربیت نسلهای حاضر و بعدی

«اﻣﺮوز ﺑﺤﻤﺪﷲ در همه‌ی کشور داﻧﺸﮕﺎه و ﺣﻮزه‌ي ﻋﻠﻤﻴﻪ ﻫﺴﺖ و دﺧﺘﺮان ﺟﻮان در حوزه‌های علمیه و دانشگاه‌ها درس می‌خوانند و در بخش‌های ﻣﺨﺘﻠﻒ علم‌آموزی می‌کنند و آﮔﺎﻫﻰ ﻛﺴﺐ می‌نمایند. ﺗﺎ وقتی‌که اﻳﻦ روح‌های ﺟﻮان ﭘﺮﺷﻮر داراي آﮔﺎﻫﻰ و بااراده و بامحبت ﻛﻪ در جامعه‌ی ﻣﺎ ﺑﺤﻤﺪﷲ ﻓﺮاوان اﺳﺖ وجود داشته ﺑﺎﺷﺪ، اﺳﺘﻜﺒﺎر آﻣﺮﻳﻜﺎ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ اﻳﻦ ﻛﺸﻮر ﻫﻴﭻ ﻏﻠﻄﻰ نمی‌تواند ﺑﻜﻨﺪ. توصیه‌ای ﻛﻪ می‌کنم اﻳﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺧﻮاﻫﺮان و دﺧﺘﺮان ﻋﺰﻳﺰ ﻣﻦ، اﻳﻦ آگاهی‌ها را ﺑﻴشتر ﻛﻨﻴﺪ. ﻛﺘﺎب، ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ، ﺗﺤﻘﻴﻖ، درس و اﻫﺘﻤﺎم ﺑﻪ ﻛﺎرﻫﺎي دﻳﻨﻰ ﺟﺰو وﻇﺎﻳﻒ ﺣﺘﻤﻰ و مسلمی اﺳﺖ ﻛﻪ اﻣﺮوز زنان ﻛﺸﻮر ﺑﺎﻳﺪ ﺧﻮدﺷﺎن را ﻣﺜﻞ ﻣﺮدان موظف ﺑﺪاﻧﻨﺪ، ﺷﻤﺎ ﻫﺴﺘﻴﺪ ﻛﻪ ﻓﺮزﻧﺪان ﺻﺎﻟﺢ را ﺗﺮﺑﻴﺖ می‌کنید، ﺷﻤﺎ ﻫﺴﺘﻴﺪ ﻛﻪ ﻫﻤﺴﺮان ﺧﻮدﺗﺎن را ﺑﺮاي ورود ﺑﻪ میدان‌های ﺧﻮب ﺗﺸﻮﻳﻖ می‌کنید، ﺑﺴﻴﺎري از زنان ﺷﻮﻫﺮان ﺧﻮدﺷﺎن را ﺑﻬﺸﺘﻰ می‌کنند و آن‌ها را از ﻣﺸﻜﻼت دﻧﻴﺎ و آﺧﺮت ﻧﺠﺎت می‌دهند.»[۳۷] آنچه باید در موضوع زن و خانواده‌ مد نظر داشت و به‌صورت علمی و عملیاتی دنبال نمود؛ «نگاه تاریخی» به ‌این مسائل است. به‌گونه‌ای که بتوان دستاورد‌ها را در بستر زمان ارزش‌سنجی کرده و ریشه یابی نمود:«زن مسلمان در میدان سیاست قدم می‌گذارد، در میدان علم قدم می‌گذارد، در میدان جهاد قدم می‌گذارد، بر منبر تدریس می‌نشیند، گاهی سخن او و ندای معلمانه او قرن‌ها را درمی‌نوردد فاصله‌ها را طی می‌کند و به نسل‌های بعد می‌رسد نسل‌های آﻳﻨﺪه، امت اﺳﻼﻣﻰ، ﻫﻤﻪ و ﻫﻤﻪ، ﻣﻨﺸﺄ گرفته‌ی از جامعه‌ی زنان ﺟﻮاﻧﻰ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ اﻣﺮوز ﺑﻪ ﻧﺤﻮي از اﻧﺤﺎء اﻧﺪﻳﺸﻪ و ذﻫﻦ و دل ﺧﻮدﺷﺎن را و روح ﺧﻮدﺷﺎن را ﻣﺼﻔّﺎ می‌کنند و می‌سازند.»[۳۸]نفس «حرکت» و «دغدغه‌مندی» ارزشمند است و منشا خیرات. به گونه‌ای که موجب ایجاد یا تغییر جریان در یک اجتماع خواهد شد و این دستاورد برای زنان دارای عمق و اثر بیشتری خواهد بود:«ﺑﻨﺪه از اﻳﻨﻜﻪ می‌بینم ﻋﺪّه‌اى از ﺧﻮاﻫﺮان - آن‌هم در ﻳﻚ نقطه‌ای ﻛﻪ ﻣﺮﻛﺰ ﺗﺤﺼﻴﻼت ﻋﻠﻮم دﻳﻨﻰ ﻧﺒﻮده، در ﻳﻚ ﺷﻬﺮی ﻛﻪ ﺣﻮزه‌ى ﻋﻠﻤﻴﻪ در آنجا وﺟﻮد ﻧﺪاﺷﺘﻪ - ﮔﺮد آﻣﺪﻳﺪ و ﺣﻮزه‌ي علمیه‌ی زنان را ﺗﺸﻜﻴﻞ دادﻳﺪ و در او ﻋﻀﻮ ﺷﺪﻳﺪ، اﻳﻦ را وقتی‌که می‌بینم، اﺣﺴﺎس می‌کنم ﻛﻪ اﻳﻦ ﻛﺎر و اﻳﻦ ﺟﺮﻳﺎن و رﺷﺘﻪ، ﻫﻤﺎن ﺟﺮﻳﺎن و رشته‌ای اﺳﺖ ﻛﻪ ﺧﻮاﻫﺪ ﺗﻮاﻧﺴﺖ در آینده‌ی بلندمدت، کلیه‌ی ﻣﺴﺎﺋﻞ امت اﺳﻼﻣﻰ را حل کند. ازاینجا ﻣﺎ می‌توانیم اﻣﻴﺪوار ﺑﺎﺷﻴﻢ ﻛﻪ آﻳﻨﺪه، آﻳﻨﺪه‌ای اﺳﺖ ﻣﺎل اﺳﻼم و ﻣﺎل امت اﺳﻼﻣﻰ و ﻣﺎل ﻣﺴﺘﻀﻌﻔﻴﻦ؛ زﻳﺮا وقتی‌که اندیشه‌ی اﺳﻼﻣﻰ ﺑﻪ ﺷﻜﻞ ﻣﺘﻘﻦ و ﻣﺤﻜﻢ در ﻣﻴﺎن ﻧﺴﻞ ﺟﻮان زن اﻣﺮوز ﺑﻪ وﺟﻮد می‌آید، اﻳﻦ در ﺣﻘﻴﻘﺖ ﺧﻮد اﻳﻦ زنان ﻧﻴﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ اندیشه‌ی اﺳﻼﻣﻰ را فرامی‌گیرند، اﻳﻦ در ﺣﻘﻴﻘﺖ نسل‌های آﻳﻨﺪه اﺳﺖ ﻛﻪ دارد ﻣﻨﺒﻊ اﺻﻠﻰ اندیشه‌اش در اﻳﻨﺠﺎ ﻟﺒﺮﻳﺰ و ﺳﺮﺷﺎر می‌شود. ﭘﺴﺮان آﻳﻨﺪه، دﺧﺘﺮان آﻳﻨﺪه، نسل‌های آﻳﻨﺪه، امت اﺳﻼﻣﻰ، ﻫﻤﻪ و ﻫﻤﻪ، ﻣﻨﺸﺄ گرفته‌ی از جامعه‌ی زنان ﺟﻮاﻧﻰ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ اﻣﺮوز ﺑﻪ ﻧﺤﻮي از اﻧﺤﺎء اﻧﺪﻳﺸﻪ و ذﻫﻦ و دل ﺧﻮدﺷﺎن را و روح ﺧﻮدﺷﺎن را ﻣﺼﻔّﺎ می‌کنند و می‌سازند؛ ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ اﻳﻦ ﻛﺎرﺗﺎن ﺑﺴﻴﺎر ﻛﺎر ﻣﻬﻤﻰ اﺳﺖ و ﺷﺒﻴﻪ اﻳﻦ ﻛﺎر، ﻳﻌﻨﻰ آﺷﻨﺎﻳﻰ ﺑﺎ ﻋﻠﻮم اﺳﻼﻣﻰ برای خواهران ﺧﻮب اﺳﺖ ﻛﻪ در ﺷﻬﺮﻫﺎي ﺑﺰرگ، در اﻏﻠﺐ ﺷﻬﺮﻫﺎي ﻛﺸﻮر ﻳﺎ همه‌جا ﺷﺮوع ﺑﺸﻮد و به شکل متقن اﻳﻦ ﻛﺎر اﻧﺠﺎم ﺑﮕﻴﺮد. »[۳۹]

حل مسائل توسط خود زنان

آغاز یک حرکت ممکن است متاثر از جریانی قوی‌تر بوده باشد. در این موارد که در تاریخ انقلاب ایران کم نیستند برای ادامه نیازمند دواندن ریشه هستند که باید بر استدلال و برنامه رخ دهد. یکی از مهم‌ترین توفیقات دشمن « خلق ریشه» است که یا در پارادایم انتقاد کل می گیرد یا نفوذ:«مسئله‌ی زنان، مسئله‌ی مهمی است؛ بهترین کسانی که می‌توانند این مسائل را دنبال کنند و حل کنند خود خانم‌ها هستند. زنان تحصیل‌کرده و خوش‌فکر و بااستعداد و خوش‌قلم و خوش‌قریحه کم نداریم؛ امروز در کشور ما بحمدالله خیلی زیاد است. هیچ‌وقت در تاریخ کشور ما این‌همه زن تحصیل‌کرده و فرزانه و برجسته وجود نداشته است؛ نه در محیط‌های حوزوی، نه در محیط‌های دانشگاهی. این‌همه نویسنده‌ی زن، این‌همه شاعر زن، این‌همه محقق زن، پژوهشگر زن، در رشته‌های مختلف وجود دارد؛ که می‌توان از ظرفیت ایجادشده توسط همین زنان در راستای حل مسائل زنان کمک گرفت. خوشبختانه امروز به برکت نظام اسلامی [داریم] این‌ها به برکت اسلام است، به برکت جمهوری اسلامی است، به برکت همان نگاه روشن امام به مسئله‌ی زن است که اشاره کردند. هیچ‌وقت ما چنین وضعیتی را در کشورمان نداشتیم. باید خدا را شکر کنیم و از توفیقات او سپاسگزاری کنیم و از او افزایش این توفیق را بخواهیم و شکر این توفیق را بکنیم؛ شکرش هم همین است که عرض کردم: نگاه به رهنمود الهی و سلب نگاه از رهنمودهای مادّی که امروز متصدّی و مباشر آن‌هم غربی‌ها و آمریکایی‌هایند که خیلی هم پررویند، خیلی هم طلبکارند، خیلی هم هوچی هستند و اگر کسی بر خلافشان حرف بزند، هجوم تبلیغاتی هم می‌کنند، [امّا] نباید اعتنا کرد؛ باید انشاءالله پیش بروید. »[۴۰]

اثرگذاری در جهان

آنچه اهمیت دارد «درک نیاز به رشد و آگاهی» هست. برجسته‌سازی «لزوم آگاهی» نسبت به م«درک‌گرایی» می‌تواند این درک را در سطح وسیعی از جامعه ایجاد و از هزینه‌های بسیاری بکاهد:«ﻫﺰاران ﻋﺎﻟﻢ، ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮ، ﻓﻘﻴﻪ و ﻓﻴﻠﺴﻮف در حوزه‌های علمیه‌ی ﺧﻮاﻫﺮان ﺗﺮﺑﻴﺖ ﺷﻮﻧﺪ؛ اﻳﻦ ﭼﻪ ﺣﺮﻛﺖ ﻋﻈﻴﻤﻰ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد. ﺑﺒﻴﻨﻴﺪ ﻧﮕﺎه دﻧﻴﺎي ﻣﺎدّي ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﭘﺪﻳﺪه‌ي زن و ﺟﻨﺲ زن ﭼﻪ ﻧﮕﺎه ﺑﺪي اﺳﺖ، ﭼﻪ ﻧﮕﺎه ﺗﺤﻘﻴﺮآﻣﻴﺰي اﺳﺖ، ﭼﻪ ﻧﮕﺎه ﻣﻨﺤﺮﻓﺎﻧﻪاي اﺳﺖ. ﺣﻀﻮر داﻧﺸﻤﻨﺪان اﺳﻼﻣﻰ زن در عرصه‌های ﻣﺨﺘﻠﻒ- ﻣﺜﻞ ﺣﻀﻮر داﻧﺸﻤﻨﺪان ﻓﺮزاﻧﻪ و ﻓﻬﻤﻴﺪه‌ي داﻧﺸﮕﺎﻫﻰ زن ﻛﻪ متدین و ﻣﺘﺸﺮع ﻫﺴﺘﻨﺪ- اﺛﺮات ﺑﺴﻴﺎر ﻋﻈﻴﻤﻰ را در دﻧﻴﺎ می‌گذارد؛ ﺑﺮاي اﻧﻘﻼب آﺑﺮوﺳﺖ. ﺑﺎﻧﻮان ﺑﺎﻳﺪ ﺧﻮب درس ﺑﺨﻮاﻧﻨﺪ. اﻟﺒﺘّﻪ ﻫﺪف ﻧﻬﺎﻳﻰ درس ﺧﻮاﻧﺪن ﺑﺎﻧﻮان، ﺗﻨﻬﺎ ﻣﺠﺘﻬﺪ ﺷﺪن ﻳﺎ ﻓﻴﻠﺴﻮف ﺷﺪن ﻧﻴﺴﺖ- ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ عدّه‌ای علاقه‌اش را داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ، اﺳﺘﻌﺪادش را داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ، وﻗﺘﺶ را داشته ﺑﺎﺷﻨﺪ، ﻋﺪّه‌اي ﻫﻢ ﻧﻪ- آﺷﻨﺎﻳﻰ ﺑﺎ ﻣﻌﺎرف اﺳﻼﻣﻰ و ﻗﺮآﻧﻰ اﺳﺖ ﻛﻪ می‌تواند ﺑﺮاي ﺧﻮد آن‌ها و ﺑﺮاي دﻳﮕﺮان مورداستفاده ﻗﺮار ﺑﮕﻴﺮد. »[۴۱]

حضور زنان در مدارج بالای تحصیلی

پیشرفت زن یعنی دست‌یافتن به بالاترین‌ها در بهترین‌ها. آن‌هم از سر «علاقه» و «دغدغه» نه «تقلید» و «تحمیل» و این لزوم برنامه‌ریزی و اصلاح هدف‌گزاری نظام آموزشی را دوچندان خواهد کرد:«خانم‌های ﺑﺎﺳﻮاد ﻣﺴﻠﻤﺎن ﻣﺆﻣﻦ درﺳﺨﻮاﻧﻰ ﻛﻪ ﻳﺎ ﻣﺸﻐﻮل تحصیل‌اند و ﻳﺎ در دانشگاه‌ها ﺑﻬﺘﺮﻳﻦ ﻋﻠﻮم را در ﺑﺎﻻﺗﺮﻳﻦ ﻣﺪارج ﺗﺪرﻳﺲ می‌کنند، زﻳﺎدﻧﺪ و اﻳﻦ ﺑﺮاي ﻧﻈﺎم اﺳﻼﻣﻰ مایه‌ی اﻓﺘﺨﺎر اﺳﺖ. «خانم‌هایی ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ ﺑﺤﻤﺪاﷲ ﺑﺎﻻﺗﺮﻳﻦ تخصص‌ها را در ﭘﺰﺷﻜﻰ و در ﻋﻠﻮم ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن - درزمینه‌ی ﻋﻠﻮم اﻧﺴﺎﻧﻰ، درزمینه‌ی ﻋﻠﻮم ﺗﺠﺮﺑﻰ و درزمینه‌ی علوم ﮔﻮﻧﺎﮔﻮنِ دﻳﮕﺮ دارﻧﺪ. خانم‌هایی ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ درزمینه‌ی ﻋﻠﻮم دﻳﻨﻰ ﭘﻴﺸﺮﻓﺖ ﻛﺮده و به‌مراتب ﺑﺎﻻ رﺳﻴﺪه‌اﻧﺪ. ﻳﻚ روز ﻳﻚ ﺧﺎﻧﻢ ﺑﺰرﮔﻮار در اﻳﺮان - در اﺻﻔﻬﺎن - ﺑﻮد، ﺑﻪ ﻧﺎم «ﺑﺎﻧﻮي اﺻﻔﻬﺎﻧﻰ». ﻛﻪ ﺧﺎﻧﻢ ﺑﺴﻴﺎر عالی‌مقامی ﺑﻮد. ﻣﺠﺘﻬﺪه و ﻋﺎرف و ﻓﻘﻴﻪ ﺑﻮد؛ اما ﻓﻘﻂ او ﺑﻮد. اﻣﺮوز، ﺑﺤﻤﺪاﷲ دﺧﺘﺮان ﺟﻮاﻧﻰ ﻛﻪ در آﻳﻨﺪه‌ي نه‌چندان دور ﺑﻪ ﻣﻘﺎﻣﺎت ﻋﺎﻟﻰ ﻋﻠﻤﻰ، ﻓﻘﻬﻰ و ﻓﻠﺴﻔﻰ می‌رسند، ﺑﺴﻴﺎرﻧﺪ. این‌ها اﻓﺘﺨﺎر ﻧﻈﺎم اﺳﻼﻣﻰ ﻫﺴﺘﻨﺪ؛ و ﭘﻴﺸﺮﻓﺖ زن ﻳﻌﻨﻰ اﻳﻦ. »[۴۲]

جستارهای وابسته

پانویس

  1. اﻋﻀﺎى ﺷﻮراى ﻓﺮﻫﻨﮕﻰ اﺟﺘﻤﺎﻋﻰ زنان70/10/14
  2. ﺟﻤﻌﻰ از ﭘﺰﺷﻜﺎن، 68/09/15
  3. زنان ﺧﻮزﺳﺘﺎن 75/12/20
  4. دﻳﺪار ﺑﺎ مسئولان داﻧﺸﮕﺎه اﻟﺰﻫﺮا 71/07/23
  5. جامعه‌ی مدرسین ﺣﻮزه‌ى علمیه‌ی ﻗﻢ 79/07/15
  6. جمعی از پزشکان 68/10/26
  7. زنان طلبه مسجدسلیمان61/06/04
  8. زنان ﺧﻮزﺳﺘﺎن 75/12/20
  9. مصاحبه با مجله‌ی زن روز 66/12/13
  10. زنان طلبه و فرهنگی در مصلای قم74/09/16
  11. دﻳﺪار مسئولان داﻧﺸﮕﺎه‌اﻟﺰﻫﺮا (س) 71/07/23
  12. اﺟﺘﻤﺎع ﺑﺰرگ ﻣﺮدم ﺑﻮﺷﻬﺮ 70/10/11
  13. اﻋﻀﺎى ﺷﻮراى ﻣﺮﻛﺰى ﺟﻤﻌﻴﺖ زنان71/02/15
  14. زنان طلبه و فرهنگی در مصلای قم74/09/16
  15. زنان ﻫﺮﻣﺰﮔﺎن 76/11/29
  16. زنان ﻧﻤﺎﻳﻨﺪه‌ى ﻣﺠﻠﺲ شورای اسلامی 76/04/30
  17. زنان ﻫﺮﻣﺰﮔﺎن 76/11/29
  18. ﺧﻄﺒﻪ ﻧﻤﺎز ﺟﻤﻌﻪ 60/02/04
  19. زنان ﻫﺮﻣﺰﮔﺎن 76/11/29
  20. اﻋﻀﺎى ﺷﻮراى ﻓﺮﻫﻨﮕﻰـ اﺟﺘﻤﺎﻋﻰ زنان 70/10/04
  21. وزﻳﺮ و مسئولان وزارت ﺑﻬﺪاﺷﺖ و درﻣﺎن و آﻣﻮزش ﭘﺰﺷﻜﻰ72/07/22
  22. ﻣﺼﺎﺣﺒﻪ ﺑﺎ مجله‌ی زن روز 66/12/13
  23. اﻋﻀﺎى ﮔﺮوه اﻧﻄﺒﺎق ﭘﺰﺷﻜﻰ ﺑﺎ ﻣﻮازﻳﻦ ﺷﺮﻋﻰ 74/08/16
  24. جمعی از پزشکان 68/10/26 اﻋﻀﺎى ﺷﻮراى اﺟﺘﻤﺎﻋﻰ ﻓﺮﻫﻨﮕﻰ زنان 70/10/14
  25. جمعی از پزشکان 68/10/26 اﻋﻀﺎى ﺷﻮراى اﺟﺘﻤﺎﻋﻰ ﻓﺮﻫﻨﮕﻰ زنان 70/10/14
  26. ﺟﻤﻌﻰ از زنان ﭘﺰﺷﻚ70/10/04
  27. زنان آموزش‌وپرورش63/11/07
  28. زنان آموزش‌وپرورش63/11/07
  29. جامعه‌ی ﻣﺪرﺳﻴﻦ ﺣﻮزه‌ى علمیه‌ی ﻗﻢ 79/07/15
  30. جامعه‌ی ﻣﺪرﺳﻴﻦ ﺣﻮزه‌ى علمیه‌ی ﻗﻢ 79/07/15
  31. ﻣﺮاﺳﻢ وﻳﮋه‌ى روز ﺑﺴﻴﺞ در ﭘﺎدﮔﺎن اﻣﺎم ﺣﺴﻦ ﻣﺠﺘﺒﻰ (ع) 69/09/05
  32. دیدار عمومی زنان76/07/30و ﭘﺮﺳﺘﺎران 74/07/12
  33. زنان ﭘﺰﺷﻚ سراسر کشور68/10/26
  34. زنان ﭘﺰﺷﻚ سراسر کشور68/10/26
  35. دﻳﺪار دسته‌جمعی روزﻫﺎى دوﺷﻨﺒﻪ 75/12/13
  36. دﻳﺪار دسته‌جمعی روزﻫﺎى دوﺷﻨﺒﻪ 75/12/13
  37. زنان اروﻣﻴﻪ 75/06/28
  38. زنان طلبه و فرهنگی در مصلای قم 16/09/ 74
  39. زنان طلبه مسجدسلیمان61/06/04
  40. زنان برگزیده کشور 93/01/30
  41. دﻳﺪار ﺑﺎ طلاب و ﻓﻀﻼ و اﺳﺎﺗﻴﺪ حوزه‌ی ﻋﻠﻤﻴﻪ ﻗﻢ89/08/29
  42. پرسنل و ﻛﺎرﻛﻨﺎن ﻧﻬﺎدﻫﺎى ﻓﺮﻫﻨﮕﻰ73/07/20

منابع

  • KHMENEI.IR
  • بانکی پور فرد، محمد حسین، مجموعه 5 جلدی نقش و رسالت زن، در بیانات رهبر معظّم انقلاب اسلامی،انتشارات انقلاب اسلامی،1391