تبیین علی تمایز جنسیتی در مشاغل

از ویکی جنسیت
پرش به ناوبری پرش به جستجو


در تبیین علی تمایز جنسیتی، نظریات مختلفی وجود دارد؛

  1. نظریه‌های زیست شناختی
  2. نظریه‌های جامعه‌پذیری
  3. نظریه‌‌های انسداد اجتماعی
  4. نظریه سرمایه انسانی
  5. نظریه فمینیستی[۱]

تبیین علّی: چه شد (یا سرچشمه) که این تمایز بوجود آمد؟ چه چیزی باعث شد که این تمایز ایجاد شود؟ تبیین کارکردی: هر عاملی که این را بوجود آورد مهم نیست، این تمایز چه کارکردی یا پیامدی دارد؟ (بدون توجه به علّت تمایز)

نظریه زیست شناختی

تفاوت‌های زیستی و ذاتی زنان و مردان باعث گزینش مشاغل مختلف و متفاوت می‌شود. مثل ویژگی‌های مردانه؛ تهاجمی، نیروی بدنی، رقابتی و مدیریت است. ویژگی‌های زنانه؛ دلسوزی، مراقبت، صبر و پرستاری است.

نظریه جامعه‌پذیری

اینکه مشاغل خشن را زن انتخاب نمی‌کند. انتخاب مشاغل مختلف تحت تاثیر جامعه پذیری یا اجتماعی شدن کودکان در خانواده است. پس جامعه‌پذیری یعنی خانواده، نقش‌ها و هنجارها را به نسل‌های بعد منتقل می‌کند. یعنی نقش‌ها و مشاغل زنانه یا مردانه در خانواده یاد داده می‌شود. مثلاً به کودکان از بچگی یاد می‌دهند که برخی مشاغل مردانه و برخی زنانه است. و بچه‌ها از طریق یادگیری اجتماعی و تربیت یاد گرفته‌اند چه شغلی مردانه و چه شغلی زنانه است.

نظریه انسداد اجتماعی

گاهی گروه‌هایی هستند که موقعیت‌های مطلوب را مسدود و منحصر می‌کنند. یعنی مردان به دنبال فرصت هستند تا انحصار شغلی ایجاد کنند. البته مردان از تمایز شغلی در مشاغل سود می‌برند. مردان و تا حدی زنان اینگونه‌اند که انحصار ایجاد کنند و در مورد تمایز جنسیتی مشاغل، مردان انحصار ایجاد می‌کنند و از این تمایز سود می‌برند.

نظریه سرمایه انسانی

این تمایز جنسیتی در مشاغل، متأثر از سرمایه‌گذاری متفاوت زنان و مردان است. مثلاً خود افراد سرمایه‌گذاری می‌کنند مثلاً یک دختر خودش برای آینده‌اش برنامه‌ریزی می‌کند. مثلاً نقش من فردا مادری است؛ بنابراین مشاغلی را بر می‌گزینم که با نقش‌های مادری تعارض نداشته باشد. انسان‌ها به صورت هدفمند با توجه به آن سرمایه‌هایی که دارند برای خودشان برنامه‌ریزی می‌کنند.

نظریه فمینیست

تمایز شغلی به خاطر قوانین تبعیض‌آمیز، منافع نظام سرمایه‌داری، فرهنگ پدرسالاری باعث شده که نابرابری جنسی در همه عرصه‌ها و حوزه‌ها بخصوص در اشتغال وجود داشته باشد.

تبیین تمایز شغلی از نظر اسلام

پیش زمینه‌‎ های فطری: تفاوت های طبیعی روحی و جسمی زنان و مردان با هم تأثیر جبری ندارند و قابل تغییر است. این پیش زمینه‌های فطری در نوع گزینش مشاغل فرق می‌کند.

عوامل فرهنگی: ارزش‌گذاری بر روی برخی نقش‌های تاثیرگذار در انتخاب شغل مثل اینکه نفقه بر مرد لازم و واجب است و ارزش مادری و فرزند‌آوری بر نوع شغل تأثیر دارد. پس این عوامل، زندگی شغلی زن و مرد را متفاوت می‌شود. جامعه‌پذیری: عوامل حقوقی و اقتصادی:در عامل اقتصادی؛ کارفرما محدودیت زنان را لحاظ می‌کند. در عامل حقوقی؛ به جز مشاغل خاص مثل ارتش و نیروهای مسلح منعی برای مشاغل زنان وجود ندارد.

تبیین کارکردی

تمایز جنسیتی مشاغل چه کارکردی دارد؟

رویکرد محافظه کارانه

سردمدار آن پارسونز است. اگر اشتغال مردان، محوریت داشته باشد کارکرد مثبت دارد. مثل انسجام خانواده و اگر نقش شغلی برای مردان محدود شود، آن وقت رقابت بین مردان و زنان (شوهر و همسر) ایجاد نمی‌شود. اما اگر رقابت زن باشد، عدم انسجام خانواده است. و این خودش یک کارکرد است و کارکرد آن انسجام خانواده است.

رویکرد انتقادی

به چالش کشیدن وضع موجود، برخلاف و در مقابل محافظه‌کاران است. این که در اشتغال، تمایز جنسیتی است، این نفعش برای نظام سرمایه‌داری و مردسالاری است و هیچ کارکرد مثبتی برای زنان ندارد. یکی از کارکردهای خانواده هسته‌ای؛ ایجاد مکانی برای نگهداری نیروهای ارتش ذخیره کار است. یعنی خانواده هسته‌ای مکانی است که زنان، ارتش ذخیره در آن هستند، و هر وقت نظام سرمایه‌داری نیاز به نیروی کار داشته باشد، زنان را به کار می‌گیرد و اگر نیاز نباشد آنها را به خانواده می‌فرستد. پس خانواده، کارکردی برای زن ندارد، بلکه برای نظام سرمایه‌داری کارکرد دارد.

فمینیست‌ها می‌گویند: این وضعیت نابرابر زنان باعث تداوم فرودستی آنها در خانه می‌شود. زیرا درآمد زنان برای تامین استقلال اقتصادی آنها کافی نیست و این باعث می‌شود که از جهت معیشتی به مردان وابسته باشند و موجب بهره‌کشی از زنان می‌شوند.

جزوه: خانم دکتر حاج اسماعیلی

پانویس

  1. (نظر آقای بستان)