زن در آیین بودا

از ویکی جنسیت
پرش به ناوبری پرش به جستجو

بودا و نحوه مواجهه با زنان

بودا در اصلاح وضعیت زنان و بهبود و ارتقای موقعیت آنان در جامعه هندی سهم بسزایی داشت. البته تعالیمی از بودا نیز وجود دارد که از آن تحقیر و فرودست شماری زنان برداشت می‌شود؛ به عنوان مثال، او معتقد بود درد، رنج و اضطراب ذهنی از تماس با زنان پدید می‌آید و در صورت مصاحبت با آنان نمی‌توان به نجات نائل شد.[پانویس ۱] بودا پنج سال پس از آغاز دعوت خود، به خاله (نامادری) خود که از او تقاضا کرد به وی و زنان همراهش اجازه داده شود موهایشان را بتراشند، لباس رهبانی بپوشند و به گروه تارک دنیاها ملحق شوند، پاسخ منفی داد؛ اما بعدها با تلاش‌ها و اصرارهای آنندا (عموزاده و شاگرد محبوب خود) پذیرش زنان به دیرها را به صورت مشروط پذیرفت و آنان توانستند انجمن رهروان زن را زیر نظر انجمن رهروان مرد تشکیل دهند.[۱] بر این اساس، زنان همان طور که در جامعه، تحت قیمومیت شوهر یا پدر خویش بودند، در زندگی رهبانی، تحت قیمومیت مردان جامعه رهبانی قرار گرفتند.

در دوران نخستین حیات آیین بودایی (حدود 1500 تا 1000 ق.م)، زنان در سرودن شعر و انجام قربانی مشارکت می‌کردند و در مقام مادر، حرمت زیادی برای آنان قائل می‌شدند. آنان از شأن و منزلت والاتری نسبت به دوران‌های بعد برخوردار بودند و بودا و شاگردان نخستین او برابری زن و مرد را ترویج می‌کردند. زنان می‌توانستند رهرو شوند و حتی به مقام مرجعیت دینی برسند. البته در اغلب برهه‌های تاریخی، از جمله در این برهه، دختر ارزشی کمتر از پسر داشت و او را باری اضافی بر دوش خانواده می‌دانستند؛ حتی مراسم آیینی ویژه‌ای برای ممانعت از تولد دختر برگزار می‌شد.

در این میان زن‌هایی بودند که به دلیل شایستگی در اعمال مذهبی، به نیروانه دست پیدا کردند. حکایات و اشعار این زنان در متون تری گاتا Therigatha، ذکر شده است. زنان در این اشعار، آواز لذت رهایی از وابستگی‌ها و غم‌های پیشین را سر داده‌اند و آزادی از قیدهای همیشگی جنسیت را به عیش نشسته‌اند. چند قرن بعد از مرگ بودا، این اعتقاد که زنان نمی‌توانند به روشن شدگی برسند، رواج پیدا کرد.

یادداشت

  1. زمانی که آنندا، یکی از گرامی‌ترین پیروان بودا، سوال می‌کند که چرا زنان محروم‌اند، بودا این طور جواب می‌دهد: «از زن به کلی بر حذر باش ای آنندا! زنان شرورند، زنان حسودند، زنان بخیل و پست‌اند، زنان از خرد و اندیشه به دورند». وقتی آنندا می‌پرسد که اگر به حکم ضرورت با زنی مواجه شدم، چه می‌شود؛ بودا پاسخ می‌دهد: «کاملا بیدار باش! اگر پیرند، با آنان چون مادر سلوک کن، و اگر جوان‌اند، آنها را خواهر بدان؛ چون زن مثل تمساح و نهنگ، سهمگین و خون‌آشام است که در رود زندگی می‌نشیند تا شناوری را صید، و طعمه خویش سازد».


پانویس

  1. پاشایی، بودا، ص 168- 170

منابع

  • غلامی، علی، حاج‌اسماعیلی، سمیه، زن و خانواده در ادیان با رویکرد تطبیقی، قم، انتشارات جامعة‌الزهرا، 1399